Anti Eirwen oedd hi i fi – nid perthynas gwaed ond yn yr arfer o gyfeirio at ffrindiau rhieni fel anti neu wncwl. Pan o’n i’n ddwy oed fe symudodd fy rhieni i d\u0177 yn Y Mynydd Bychan, Caerdydd. Roedd yna nifer o Gymry Cymraeg yn byw yr ardal – roedd gen i Anti a Wncwl go iawn yn byw rownd y gornel a amryw o ffrindiau meithrin\/ysgol yn y strydoedd cyfagos.<\/p>\n
Ond Eirwen Davies oedd yr agosaf o rheiny, yn byw ochr draw yr hewl. Fel plentyn roeddwn i’n edrych arni fel hen fenyw, ychydig bach fel Mamgu efallai ond dim ond yn ei 50au oedd hi ac yn dal i weithio i HTV ar y pryd.<\/p>\n
Nid yn annisgwyl, fel plentyn doedd gen i ddim syniad o’i chefndir a’i lle yn hanes. Roeddwn i’n gwybod ei bod hi’n gweithio ym myd teledu ond doedd hi ddim yn ymddangos ar y sgr\u00een erbyn hynny. Mi wnes i symud o Gaerdydd yn naw oed a dim ond flynyddoedd yn ddiweddarach wnes i ddarganfod mwy amdani. Mae hi wedi cymryd peth ymchwil i gasglu ychydig o ffeithiau cadarn amdani at eu gilydd – prin yw’r wybodaeth a’r cofnod am hanes teledu annibynnol yng Nghymru. Er mae yna dipyn o wefannau saesneg ar y pwnc a dwi’n ddiolchgar i Dinosaur TV<\/a> a Transdiffusion<\/a>.<\/p>\n Mae’n eitha sicr mai Eirwen oedd y cyflwynydd newyddion benywaidd cynta yng Nghymru ac yn Gymraeg. Fe ddarlledwyd y rhaglen Gymraeg “O Ddydd i Dydd<\/strong>” ar 1af<\/sup> o Fehefin, 1960 ar sianel TWW. Roedd Barbara Mandell<\/a> wedi darllen a gohebu ar newyddion ITN o 1955 ymlaen, felly mae nifer o ffynonellau yn ei chyfri fel y fenyw gyntaf i gyflwyno’r newyddion yng ngwledydd Prydain. Yn y cyfamser ar y BBC, fe ddechreuodd Nan Winton<\/a> gyflwyno rhaglenni newyddion rhwydwaith ar yr 19eg<\/sup> o Fehefin, 1960.<\/p>\n Mae Euryn Ogwen Williams yn nodi ar erthygl newyddion BBC<\/a> fod ymateb negyddol wedi bod i’r cyflwynwyr benywaidd a fod y BBC ac ITV wedi tynnu’r menywod hyn oddi ar y sgr\u00een, ond y fod Eirwen dal yn cyflwyno drwy’r 60au ar “Y Dydd<\/strong>“. Ni chafwyd menyw ar newyddion rhwydwaith y BBC nes cyfnod Angel Rippon o 1975 ymlaen. Mewn erthygl ar wefan Golwg360<\/a> mae Gwilym Owen yn canu clodydd Eirwen gan ddweud “ei chryfder mawr oedd ei thrylwyredd ac mi fyddai\u2019n talu i rai o ddarlledwyr heddiw edrych ar hen dapiau ohoni”<\/em>.<\/p>\n Fe ddes i o hyd i glip fideo prin ohoni mewn rhaglen o 2006 oedd yn edrych ar hanes HTV a TWW.<\/p>\n