Mae’r albwm yn cynnwys cân ‘Oes y Cyfrifiaduron’ wnaeth argraff arna’i ar y pryd mae dal yn ffefryn. Fe es i ati i wneud fideo ar gyfer y gân. Roeddwn am ddefnyddio fideo a lluniau dan drwydded Creative Commons ond roedd e’n gythreulig o anodd i ganfod deunydd addas, yn enwedig o wledydd Prydain. Dyna pam mae’r rhan fwyaf o’r deunydd yn tarddu o America.

Rwy’ am drafod y gân nes ymlaen ond dyma’r fideo i ddechrau (cliciwch y botwm sgrîn llawn i gael fersiwn HD).

Ar yr olwg gynta mae’n gân ysgafn am fyw yn oes y cyfrifiaduron. Mae’r geiriau ar y llaw arall yn sôn am fyd lle mae ‘cyfrifiaduron’ yn rheoli bywyd a dwyn swyddi. Cafodd y gân ei sgrifennu ynghanol diweithdra mawr yr 80au – “Y’ni eisiau’n gwaith yn ôl, mae’n ddiflas ar y dôl”. Oedd yna fai ar gyfrifiaduron?

Yng Nghymru, fe gollwyd y rhan fwyaf o’r swyddi yn y diwydiant glo a gweithgynhyrchu. Roedd y diwydiant electroneg a chyfrifiaduron yn un o’r meysydd prin lle roedd swyddi yn cael eu creu. Fe wnaeth y cwmni AB Electronics o Abercynon gynhyrchu nifer o gyfrifiaduron cynnar fel mae Amgueddfa Cymru yn esbonio.

Efallai roedd pethau’n edrych yn ddu yn nirwasgiad yr 80au ond roedd y math o broffwydo ar Tomorrow’s World yn eitha pell ohoni. Roedd yna deimlad y byddai cyfrifiaduron a’r robotiaid yn gwneud popeth drosto ni a fydde ni’n rhydd i fyw bywyd o hamdden mewn dinasoedd glan modern. Yn sicr mae robotiaid wedi disodli nifer o swyddi diflas mewn ffatrïoedd. Mae’n bosib dadlau hefyd mai gwarchod swyddi mae nhw’n wneud drwy wneud cynhyrchu nwyddau yn fwy effeithiol a felly’n gwneud hi’n bosib i gadw cwmnïau cynhyrchu mewn gwledydd fel Cymru lle mae cyflogau yn gymharol uchel.

Erbyn hyn dwi’n meddwl fod cyfrifiaduron wedi creu mwy o waith mewn meysydd cwbl newydd tra’n lleihau’r baich o weinyddu mewn meysydd eraill. Hyd at y 90au cynnar roedd swyddfeydd mawr yn arfer cyflogi stafelloedd llawn o bobl (menywod i fod yn gywir) oedd a’r gwaith penodol o deipio dogfennau a llythyrau. Doedden nhw ddim mwy na cyfrifiaduron dynol gyda gwirydd sillafu a geiriadur. Erbyn hyn mae pawb yn teipio – yn paratoi dogfennau a delio gyda’u gohebiaeth eu hunain, a hynny ar gyfrifiadur.

Doedd y swydd dwi’n wneud nawr ddim yn bodoli yn 1985. Roedd yna swyddi tebyg ar gael wrth gwrs mewn banciau, cwmni cyfrifydd neu yswiriant. Yr unig le arall fase swydd tebyg oedd mewn prifysgolion lle roedd sylfaen y dechnoleg dwi’n ddefnyddio nawr yn cael ei ddyfeisio a’i ddatblygu.

Felly ydi’r cyfrifiaduron wedi cymryd ein swyddi neu ydyn nhw wedi creu byd lle mae’n bosib creu swyddi gwbl newydd? Mae’n gân bop gwych ond hir oes i’r cyfrifiaduron.

Yng Nghymru fe ddangoswyd cyfres o dri rhaglen o’r enw ‘Cyber Wales’ ar BBC Wales yn 1995. Dyma glip o ddechrau’r rhaglen sy’n cael ei gyflwyno gan Gareth Jones.

Roedd y llywodraeth yng Nghymru, yn bennaf drwy’r WDA, yn ceisio codi ymwybyddiaeth hefyd. Roedd y dechnoleg yn cael eu gyflwyno mewn llefydd fel y Sioe Frenhinol a’r Eisteddfod. Tua’r un adeg yn 1995, roedd arddangosfa (yng Nghaerdydd neu Gasnewydd?) i bobl gael gweld nid yn unig dechnolegau’r rhyngrwyd ond datblygiadau eraill fel ‘fideo ar alw’. Yn y clip nesa, mae Gareth Jones yn siarad ar Heno am y dechnoleg newydd.

Dwi’n gwylio teledu digidol ar Freeview, gyda recordydd fideo personol (Personal Video Recorder neu PVR). Mae’r bocs sydd gen i – y Topfield 5800 – tua 5 mlwydd oed erbyn hyn ond dal yn ddigon defnyddiol. Mae ganddo system weithredu weddol agored felly mae datblygwyr wedi gallu cynhyrchu cadarnwedd (firmware) amgen i’r peiriant sy’n cynnig llawer o welliannau dros feddalwedd y gwneuthuriwr gwreiddiol.

Ers 2005, mae pethau wedi symud ymlaen yn sylweddol. Mae darllediadau Cymru nawr yn gwbl ddigidol a mae system ddarlledu newydd wedi ei gyflwyno ar Freeview (DVB-T2) sydd yn gwneud defnydd gwell o’r gofod a drwy gywasgiad MPEG-4 mae’n bosib darlledu sianeli HD.

Felly dwi wedi bod yn chwilio am galedwedd newydd i’w brynu sy’n gallu derbyn Freeview HD. Dwi’n awyddus i allu gwylio S4C Clirlun am fod ansawdd lluniau S4C dal yn wael ar Freeview. Mi fydd BBC One HD yn lansio cyn bo hir hefyd, felly mi fydd e’n gyfle grêt i weld yr holl ddarpariaeth newydd fydd ar gael bryd hynny. Dwi ddim yn gweld fy hun yn gwylio ITV HD rhyw lawer. Yr unig ddewis arall yw Channel 4 HD. Dyw hwn ddim yn cael ei ddarlledu yng Nghymru ond os dwi’n lwcus iawn mae’n bosib fyddai’n gallu derbyn y sianel o drosglwyddydd y Mendip.

Dwi’n hapus iawn gyda’r nodweddion ar y PVR sydd gen i ar hyn o bryd felly os ydw i am brynu peiriant newydd, rhaid iddo wneud popeth oedd yr hen un yn wneud. Yn anffodus o fy ymchwil i, mae’n ddyddiau cynnar iawn o ran dewis y peiriant ‘perffaith’. Er fod digon o ddewis ar gael, mae rhai wedi eu cynhyrchu yn rhad iawn a mae nifer o gwynion amdanynt. Mae rhai bocsys da ar gael gan gwmniau safonol fel Humax a Philips ond eto mae nifer o wallau neu nodweddion ar goll a felly mae defnyddwyr yn disgwyl am gadarnwedd newydd.

Mae peiriant diddorol arall ar gael gan 3View, sydd yn ceisio bod yn fwy o ‘ganolfan adloniant’ sy’n gallu chwarae ffeiliau fideo/sain/lluniau oddi ar gyfrifiadur neu storfa ar eich rhwydwaith cartref. Yn anffodus nid yw’r cwmni yma eisiau cefnogi holl safonau Freeview HD (gwasanaethau botwm coch er enghraifft).

Mae peiriant arall i’w lansio o dan yr enw Icecrypt, fel mae’n digwydd gan yr un bobl oedd yn dosbarthu peiriant Topfield ym Mhrydain. Mae hwn yn swnio’n addawol ond dyw e ddim ar gael eto a dwi heb weld unrhyw adolygiadau ohono.

Felly dwi wedi penderfynu gohirio prynu PVR newydd am nawr – mewn chwe mis dwi’n gobeithio bydd y dewis ychydig yn fwy amlwg, y gwallau wedi datrys a’r prisiau ychydig yn fwy rhesymol.

Yn y cyfamser, dwi dal eisiau gwylio Freeview HD, felly dwi penderfynu prynu bocs digidol heb ddisg galed gan Humax. Fel mae’n digwydd mi fydd y bocs yn gallu recordio rhaglenni i ddisg USB allanol ond falle ddim mor hyblyg a PVR. Pan ddaw’r peiriant, fe wna’i adolygiad ohono.

Mae ein system yn defnyddio IMAP ac yn storio’r holl ebost ar y gweinydd a felly mae hyn yn ddigon hawdd i’w ychwanegu. Roedd angen rhywbeth oedd yn rhedeg ar weinydd LAMP (sef Linux/Apache/MySQL a Perl, PHP neu Python – dim ots gen i pa iaith mewn gwirionedd).

Ar y dechrau wnes i ddefnyddio meddalwedd Squirrelmail, sy’n ddigon dda er ychydig yn hyll a’n drysu rhai defnyddwyr. Mae cyfieithiad Cymraeg ohono i gael ymysg nifer o ieithoedd eraill.

Felly tua blwyddyn yn ôl fe wnes i newid i feddalwedd Roundcube – mae hwn dal yn fersiwn cynnar ond mae’n cael ei ddatblygu yn gyson. Wnes i gyfieithu’r pecyn i’r Gymraeg a fe gyhoeddwyd fersiwn 0.4 o’r meddalwedd mis diwethaf.

Dyma sgrîn-lun o rhyngwyneb y meddalwedd:

Ar y trên hefyd dwi’n sylwi fwy o ferched yn defnyddio ffonau HTC. Oes patrwm yma? Dwi’n amau fod e rhywbeth i wneud a diwylliant ‘macho’ cwmni Apple. Mewn rhyw ffordd ryfedd mae nhw wedi cymryd drosodd o Microsoft fel ‘bwli’ y byd cyfrifiadurol. Mae personoliaeth y pennaeth Steve Jobs i’w wneud a hyn dwi’n siwr ond dwi’n credu fod y ffordd mae Apple yn marchnata hefyd yn apelio fwy at ddynion.

Wrth ryddhau cynnyrch newydd mae Apple yn creu ‘râs’ lle mae cyfrinachedd yn bwysig i ddechrau gyda leaks o wybodaeth tactegol. Mae hyn yn creu cystadleuaeth i gael y wybodaeth ddiweddaraf sy’n arwain at un diwrnod ‘mawr’ lle mae rhaid ymladd i fod y cynta yn y ciw i brynu’r teclyn newydd. Mae hyn yn apelio at gîcs a gîcs gwrywaidd yn sicr.

Heb fod yn rhy ystrydebol dwi’n credu fod merched yn hoffi cymharu wrth siopa a ddim mor frwd dros fod y cynta i’r felin, a bod yn early adopter. Mae yna ddigon o gîcs benywaidd hefyd a mae nhw hefyd yn edrych ar y specs a’r dechnoleg tu ôl i declyn, ond does sdim rhaid fod yn rhan o’r ‘râs’.

Dim ond damcaniaeth yw’r uchod, ond mi fyddai’n ddiddorol iawn gweld unrhyw ystadegau ar y defnydd o ffonau clyfar gan y ddau ryw.

Yn syml, does dim byd wedi newid, 6 wythnos ar ôl y newid – mae ansawdd y llun dal yn warthus. Fe ddigwyddodd union yr un peth i sianel Five wnaeth symud i Mux 2 ar 30ain o Hydref. Fe wnaeth y cwynion i Five ddatrys y broblem o fewn pythefnos er fod ansawdd y lluniau yn dal i fod llawer gwaeth nag o’r blaen. Mae’n debyg mai dim ond ychydig o gîcs oedd wedi sylwi ond dyw hynny ddim yn esgus dros dderbyn y sefyllfa.

Fel o’n i’n disgwyl, dyw cwyno at S4C ac Ofcom ddim wedi datrys y broblem o gwbl. Dwi wedi derbyn cydnabyddiaeth gan swyddfa Ofcom Cymru ond dim esboniad na unrhyw arwydd fod unrhyw newid am ddigwydd. Efallai fod hyn yn dangos diffyg statws S4C a Ofcom Cymru o fewn y fframwaith darlledu digidol.

Efallai fod angen mwy o bobl i gwyno efallai – felly os ydych chi eisiau gwneud, darllenwch y cefndir yna cysylltwch ag S4C ac Ofcom.

Heddiw roedd angen i bawb ar draws gwledydd Prydain ail-diwnio eu offer Freeview. Pwrpas y symud oedd sicrhau fod y prif sianeli (yn ystyriaeth Ofcom) ar gael i bawb, a roedd hynny yn golygu naill ai amlblecs ‘Mux 1′ (sy’n llawn o sianeli’r BBC) neu ‘Mux 2′.

Fel rhan o hyn, roedd sianel Five yn symud i amlblecs Mux 2 (sef yr union yr un peth a wnaeth S4C ar y 9fed o Fedi). Mae ansawdd llun Five wedi dirywio yr un fath a S4C, a mae llawer mwy o gwyno am hynny fel y fyddech chi’n disgwyl. Yr ateb yw fod cydraniad (resolution) y darllediad wedi newid.

Y safon darlledu ar gyfer teledu digidol cyffredin ym Mhrydain yw PAL D1 sef 720×576 picsel mewn ffurf anamorffig (delwedd 16:9 sy’n cael ei recordio ar ffurf 4:3). Mae hyn yn cael ei ehangu ar y teledu yn ôl i’w faint llawn ar sgrîn lydan.

Am rhyw reswm mae’r lluniau ar Mux 2 yn cael eu darlledu gyda cydraniad o 544×576 picsel. Er fod hyn yn dderbyniol ar gyfer rhai sianeli mae’n debyg fod hyn yn erbyn safonau technegol Ofcom ar gyfer y prif sianeli cyhoeddus. Mae’r llun isod yn dangos y gwahaniaeth mewn maint y llun cyn ac ar ôl y newid, sy’n esbonio pam fod llawer llai o fanylder yn y llun presennol.

Ie, dwi wedi dewis Angharad Mair fel y llun esiampl er mwyn dangos un o ‘wynebau S4C’ yn cael ei gwasgu.

Nawr mae’n debyg y bydd y sefyllfa yn cywiro ei hun dros amser, efallai erbyn 2010, wrth i’r newid digidol barhau a bod ychydig fwy o ofod yn cael ei ryddhau. Gobeithio y bydd S4C a Five nôl i’w ansawdd llawn erbyn hynny ond mae’n rhywbeth fydd rhaid cadw golwg arno.

I esbonio’r cefndir yn syml, mae casgliad o sianeli yn cael eu darlledu ar un amlblecs a mae’r lluniau yn cael eu cywasgu er mwyn gwneud defnydd effeithiol o’r gofod cyfyngedig. Mae cyfradd data (didradd) unrhyw sianel yn newid yn sylweddol gan ddibynnu ar pa mor llonydd neu brysur mae’r llun. Mae pob sianel yn gosod isafswm ac uchafswm ar ei didradd nhw. Mi ddylai hyn sicrhau fod y llun bob amser o safon derbyniol ond heb fod yn farus drwy gymryd yr holl ofod ar yr amlblecs.

Mae’r isafswm ac uchafswm yn amrywio yn ôl pwysigrwydd y sianel fel arfer. Mae llawer o’r sianeli “+1″ a sianeli siopa masnachol yn fodlon gweithredu ar ansawdd gwaeth oherwydd nad ansawdd y llun sy’n bwysig.

At y graff felly (cliciwch arno am olwg yn fwy)

Mae’r graff yn dangos sut mai ‘uchafswm’ didradd S4C wedi dirywio ers symud i amlblecs ‘Mux 2′ ar y 9fed o Fedi 2009. Roedd yr uchafswm blaenorol tua 7,000 Kbps sy’n hynod uchel (yn fwy na’r BBC). Dyw hyn ddim yn syndod am fod S4C yn arfer darlledu ar yr amlblecs ‘rhodd’ oedd wedi ei wobrwyo i S4C gan Ofcom fel rhan o ddatblygiad teledu digidol. Ond sylwch fod yr isafswm yn isel – tua hanner y prif sianeli eraill.

Fe wnes i gymryd y mesuriadau yma dros gyfnod o 30 munud ar adegau tebyg o’r dydd am fod y cyfradd yn gallu newid yn sylweddol drwy’r dydd ac yn ystod rhaglen.

Ar ôl 9/9/9 fe ddisgynnodd yr isafswm i tua 500 Kbps, lle mae gan y sianel eraill isafswm o 1,500 Kbps. Yn yr wythnosau diwethaf mae hyn wedi codi yn ôl tuag at 800 Kbps.

Y newid mwya yw fod yr uchafswm wedi disgyn yn sylweddol – mae e nawr o dan 4,000 Kbps a mae hyn yn effeithio ar y cyfartaledd, sydd tua 2,000 Kbps. Mae hyn yn ofnadwy o isel ar gyfer cywasgiad MPEG-2, fel y gwelwch chi o gymhariaeth gyda’r sianeli eraill.

Felly yn ei leoliad newydd ar Freeview mae S4C Digidol yn sianel israddol a dwi ddim yn gweld fod gan S4C llawer o reolaeth yn y mater gan nad ydyn nhw bellach ar yr amblecs y wobrwyd iddynt gan Ofcom yn y lle cynta. Y cwestiwn yw – oes yna unrhyw un ar ôl yn y byd darlledu sy’n poeni am safonau technegol?

Mae’r newid i weld yn beth da felly, gan ei fod yn cynyddu cyrhaeddiad y sianel i wylwyr ym mannau anghysbell Cymru. Yn anffodus mae S4C nawr yn rhannu lle gyda holl sianeli ITV a Channel 4, a mae’n ymddangos fod ganddo llai o ofod nag o’r blaen.

Canlyniad hyn yw fod ansawdd y llun wedi dirywio yn amlwg, gyda llun llawer mwy ‘meddal’ a mwy o ‘blocio’ gyda sgîl-effeithiau cywasgiad MPEG-2 yn digwydd yn aml.

Mae ansawdd yr unig sianel Gymraeg nawr yn ddim gwell na rhai o’r sianeli siopa neu sianeli “+1″. Felly dwi’n gweld S4C yn cael ei drin fel sianel israddol ar draul sianeli gweddol di-bwynt sydd ar yr un amlblecs fel Channel 4+1 neu ITV2/3/4.

Fe wnes i gwyno am hyn i Wifren Gwylwyr S4C a fe ges i ymateb prydlon gan aelod o adran beirianneg S4C. Mae ganddyn nhw bryderon hefyd ynglŷn a ansawdd y llun a fe fyddant yn “medru man-diwnio yr MPEG encoding dros y misoedd nesaf”. Mae’n wir ei fod yn bosib gwneud tipyn o welliannau drwy ddefnyddio caledwedd amgodi newydd a tiwnio y proffil ar cyfer cywasgu y lluniau i MPEG-2.

Yn anffodus, mae hyn yn esiampl o nodweddiadol o sut mae’r diwydiant darlledu yn datblygu yn sgîl technolegau digidol – mae pwysau ar bawb i wasgu fwy a fwy o sianeli i’r un gofod ar draul ansawdd. Er fod ‘Mux 2′ ar gyfer sianeli ‘darlledu cyhoeddus’, sianeli masnachol ydyn nhw gyd sydd yn dibynnu ar hysbysebion – pob un heblaw am S4C wrth gwrs. Mae lle i ddadlau y dylai S4C fod ar amlblecs y BBC ond mae’n siwr fod rhesymau technegol/gwleidyddol dros beidio gwneud hynny.

Mi fydd S4C HD yn lansio mis Mawrth nesaf ar Freeview (unwaith i Cymru gyfan newid i ddigidol) a mi fydd hynny yn cynnig llun o ansawdd uchel iawn unwaith eto. Dwi’n edrych ymlaen at hynny, ond wrth gwrs ni fydd S4C HD ar gael i bawb yng Nghymru ar Freeview a fe fydd angen prynu cyfarpar newydd (eto) i’w wylio.

Dwi’n gobeithio y bydd rhyw ffordd o wella lluniau S4C yn ôl i’r ansawdd gwreiddiol a wnai drio rhoi enghreifftiau ar y blog cyn bo hir i ddangos y newid.

Yn fuan iawn ar ôl lansio fe welwyd y problemau technegol a fe gafwyd rhain eu trafod yn helaeth ar Faes-e, Twitter ac amryw o flogiau ynghyd a llefydd eraill siwr o fod nad ydw i’n ymwybodol ohonynt.

Fe roedd tri elfen i’r trafodaethau yma:

1. Rhwystredigaeth gyda problemau technegol y wefan
2. Sylwadau am ansawdd y gwaith dylunio a technegol ar y wefan
3. Beirniadaeth am natur yr erthyglau, safon y newyddiaduraeth a’r gwaith golygu

Fe roedd 1 yn deillio yn uniongyrchol o 2, ond fe drwsiwyd y broblem yn yr wythnos neu ddau gynta. Er hyn mae’r problemau technegol sylfaenol yn y wefan yn dal i achosi problemau i bobl ar adegau, yn enwedig os yw rhywun yn dilyn dolen i’r wefan wedi eu gopïo o ‘sesiwn’ rhywun arall (er enghraifft, dilynwch y ddolen yma). O ran rhif 3, mae’n hawdd addasu arddull y testun ar ôl derbyn adborth – dyw hi ddim mor hawdd trwsio problemau sylfaenol o fewn gwefan heb ei ail-ddatblygu o’r dechrau.

Ychydig iawn o sylw roddwyd i’r problemau yma gan y cyfryngau torfol yn gyffredinol a roedd y BBC yn amlwg yn petruso dros grybwyll y stori am resymau golygyddol/gwleidyddol. Roedd y rhithfro yn llawer mwy ‘rhydd’ i roi sylwebaeth di-duedd ac eitha manwl o ffaeleddau technegol y wefan a felly yn wasanaeth gwerthfawr ar adeg lle’r oedd cyfryngau torfol yn anwybyddu neu osgoi y stori.

Er hyn fe gafwyd un stori yn y Daily Post yn sôn am y problemau technegol. Rhaid hefyd diolch i Vaughan Roderick am rhoi sylw i’r mater ar ei flog er y ‘sensitifrwydd’ o wneud hynny.

Gyda llaw, mae’n werth edrych nôl ar gofnod Vaughan am y datganiad gwreiddiol lle roedd llywodraeth y Cynulliad yn datgan faint o arian fyddai ar gael ar gyfer datblygu gwasanaeth newyddion dyddiol yn Gymraeg. Mae’n bosib gweld lle ddechreuodd trafferthion Golwg yn y lle cynta. Mae’n cynnwys sylwadau perthnasol fel “Ydy’r £600,000 yn seiliedig ar unrhyw gynllun busnes?” (nac oedd yn amlwg) a “Pwy arall tybed? Mae Golwg yn gwadu”. Ie wir?

Tra roedd y cyfryngau yn anwybyddu’r mater, fe wnaeth gwefan cachu360 ymchwilio i ddatblygiad y wefan a dod o hyd i’r cysylltiad gyda cwmni datblygu gwefannau o India. Gyda chaniatad, fe wnes i wneud copi statig o’r wefan am fod y wefan ei hun am gau lawr.

Yn y cyfamser, roeddwn i wedi mynd ati i greu porthiant RSS a chyfrif Twitter ar gyfer lledu’r erthyglau o Golwg 360 a mae hyn wedi bod yn llwyddiannus iawn.

Ar ddiwrnod y ‘lansiad’ y wefan yn y Senedd (3 Mehefin 2009), fe gafwyd adroddiad gan Aled Scourfield ar newyddion S4C yn sôn fod y gwaith wedi ei wneud gan ‘gwmni arall’ heb ddatgelu unrhyw fanylion. Er hyn, roedd yr ymchwil ar gyfer yr adroddiad wedi defnyddio canfyddiadau cachu360 a chyfraniadau eraill o’r we. Fe godwyd nifer o gwestiynau hefyd gan Alun Cairns ar y diwrnod yma sydd wedi ei nodi yn y stori yma.

Gyda’r cwestiynau wedi eu codi yn y Senedd, fe wnaeth Alun Ffred gyhoeddi ddoe ei fod wedi gofyn i’r Cyngor Llyfrau am adroddiad ynglyn a’r problemau. Dwi’n gobeithio y fydd yr adroddiad yn ystyried mwy na dim ond y problemau technegol cychwynnol. Mae yna nifer o gwestiynau pwysicach i ofyn o ran sut aeth Golwg ati i ddatblygu’r wefan, sut dyfarnwyd y gwaith ac ati.

A dyna ni wedi cyrraedd heddiw, lle mae Golwg Newydd Cyf wedi gwneud datganiad sy’n codi cwestiynau pellach. Mae Golwg wedi pwysleisio nad oes unrhyw ‘arian cyhoeddus’ wedi ei ddefnyddio i greu y wefan, sydd yn swnio fel ‘bargen’ i bobl lleyg efallai. Ond mae’n gysyniad gwbl naïf i unrhyw un sydd wedi datblygu gwefannau ac efallai mai dyma’r rheswm pam fod datblygiad wedi y wefan wedi cael gymaint o drafferthion.

Does dim un cwmni (yng Nghymru neu India) yn gallu gwneud gwaith safonol ‘am ddim’ a fe fyddai wedi bod yn gwell buddsoddiad o arian cyhoeddus i neilltuo cyllid penodol i adeiladu’r wefan yn broffesiynol. Wedi’r cyfan, conglfaen y cais am yr arian gan Golwg Newydd oedd creu gwefan gyda newyddion dyddiol a felly roedd angen cyllido ar gyfer datblygu gwefan gyda cynsail technegol gadarn ar gyfer y dyfodol.

Yn amlwg, fe gafodd Tinopolis y bai am y wefan er mai’n amlwg erbyn hyn nad nhw wnaeth y gwaith datblygu. Dyna’r siawns mae unrhyw gwmni yn gymryd wrth is-gontractio gwaith ac os oedd Golwg/Tinopolis wedi bod yn onest o’r dechrau ynglyn a hyn, mae’n bosib fe fyddai llai o embaras a pwyntio bysedd wedi digwydd. Er hyn fe wnaeth Tinopolis gymeryd y cyfrifoldeb o lunio manyleb technegol (specification) a nhw hefyd ddylai fod wedi bod yn cadw golwg ar y gwaith datblygu o’r dechrau i’r diwedd i wneud yn siwr fod yr is-gontractwr yn gwneud y gwaith yn iawn. Os oedd y wefan wedi ei ddatblygu yn dda – mae’n sicr mai Tinopolis fyddai wedi cymeryd y clod er mai is-gontractwr oedd wedi gwneud y gwaith. Mae’n anodd teimlo rhy’n flin dros Tinopolis felly.

Fe ddaeth hi hefyd yn amlwg fod cwmni arall – TV Everywhere – wedi cymryd y cyfrifoldeb o ‘reoli’ y gwaith o adeiladu’r wefan a wedi is-gontractio y gwaith datblygu i gwmni Indinfotech o India. Mae’n anodd credu nad oedd Golwg a Tinopolis yn ymwybodol o hyn. Os nad oedden nhw’n gwybod neu’n poeni am bwy oedd yn gwneud y gwaith datblygu, mae’n dangos tipyn o naïfrwydd ar eu rhan nhw.

Roedd cwmni TV Everywhere yn cael eu redeg gan Iolo Jones, er fod y cwmni mewn trafferthion am nad yw wedi cofnodi cyfrifon gyda Tŷ’r Cwmniau. Erbyn hyn mae Mr Jones wedi gadael ei swydd fel cadeirydd cwmni Telesgôp, un arall o’r ‘partneriaid’ yng ngwasanaeth Golwg 360.

Un peth sy’n amlwg i mi o’r ffars yma yw nad yw rhedeg busnes ar sail rhyw cynghrair llac o ‘bartneriaid’ yn gweithio’n dda iawn. Gwnewch fusnes ar sail cytundebau cadarn rhwng cwmnïau, a mae digon o sgôp i drafod ‘noddiant’ neu dermau ffafriol er mwyn arbed arian h.y. gwneud y gwaith ar sail costau a nid elw.

Dwi’n edrych ymlaen i weld beth fydd ymateb y Gweinidog Diwylliant yn y pendraw a hefyd rhaglen Y Byd Ar Bedwar sydd yn debyg o roi sylw i’r mater cyn bo hir.