Llongyfarchiadau i’r awdures Jan Morris ar ‘ail-briodi’ ei phartner mewn partneriaeth sifil yn ddiweddar. Wrth ddarllen y stori ar wefan newyddion BBC Cymru ges i syndod o ddarllen ei bod hi wedi cael “llawdriniaeth i newid ei rywioldeb“.

Pa fath o lawdriniaeth fyddai hynny ‘te? Ydi’n deg i ddweud nad yw newyddiadurwyr y BBC yn deall y gwahaniaeth rhwng rhyw a rhywioldeb?

Mae Undeb Rygbi Cymru wedi cyhoeddi cynlluniau newydd ar gyfer eu defnydd o’r Gymraeg. Mi fydd yn rhaid gweld os yw’r addewidion yn cael eu gwireddu ond maen nhw bell ar ei hôl hi.

Fe wnaeth cyd-weithiwr i mi cael trafodaethau gyda nhw 9 mlynedd yn ôl ynglyn a adeiladu gwefan fyddai wedi bod a cynllun dwyieithog (sydd yn ddi-bwynt braidd os nad yw cwsmer yn fodlon cyfieithu’r cynnwys). Os ydyn nhw am newid agwedd o ddifri nawr, efallai yr hoffen nhw roi cynnig i brynu urc.co.uk oddi wrthon ni? Mi fyddai’n arbed ni rhag cael ymholiadau di-ri am yr ‘United Reform Church’.

Darllenais i stori yn y Western Mail heddiw (a nifer o bapurau eraill) am ymchwilwyr o Brifysgol Bangor yn datblygu dyfais sydd ’100 gwaith cyflymach na band llydan’. Mae’n amlwg fod yr erthygl wedi dod yn syth allan o ddatganiad gwasg, fyddai wedi ei sgrifennu gan rhywun yn yr adran farchnata, am fod yr erthyglau ymhob papur reit debyg. Ychydig iawn o newyddiadurwyr sy’n trafferthu deall yr hyn mae nhw’n sgrifennu amdano, fel sy’n amlwg wrth ddarllen papurau y dyddiau yma neu gwefan newyddion y BBC er enghraifft.

Ychydig iawn o fanylion technegol pendant sydd yn yr erthygl. Fel ddwedodd Scotty, “ye cannae change the laws of physics”, felly sut mae’r ddyfais anhygoel yma’n gweithio? Ar ôl ychydig o gwglo fe ddes i ar draws disgrifiad byr ar wefan y Royal Society, a mae’r gwirionedd yn dechrau dod i’r amlwg.

“project will look to demonstrate” – dyw’r ddyfais ddim yn bodoli eto. “low cost, advanced optical modems” – mae’r dechnoleg yma ar gael yn barod, ond ar gyfer cysylltiadau o fewn rhwydweithiau sy’n rhedeg yn llwyr ar dechnoleg ffibr-optig; o fewn cwmnïau cyfathrebu mawr neu ganolfannau data. Mae’n bosib cael rhwydweithiau ffibr optig o un pen y wlad i’r llall – mae gan y cwmni (llawer mwy cyfoethog) sydd drws nesa i ni gysylltiad ffibr-optig 100Mb rhwng eu swyddfeydd yng Nghaerdydd a Llundain.

Mae defnyddio’r dechnoleg yn y cartref yn swnio’n ardderchog, ond nad yw hyn yn rhoi’r cart o flaen y ceffyl? Mae pob cartref yn y wlad wedi eu cysylltu i’r gyfnewidfa drwy wifren gopr, felly ychydig iawn o ddefnydd yw modem optig i’r cartref os nad oes yw’r wifren yn cael ei newid am un ffibr-optig hefyd.

Mae nifer o wledydd yn datblygu gwasanaethau “ffibr i’r cartref” ar gyfer y rhai gyda pocedi dwfn iawn. Ym Mhrydain amcangyfrir y byddai hi’n costio o leia’ £15biliwn i newid rhwydwaith BT o gopr i ffibr. Yn y dinasoedd mawr, mi fydd y ‘farchnad’ yn cyflymu’r datblygiad yma gyda nifer o gwmnïau yn edrych ar ddatblygu rhwydweithiau o’r fath. Mae cwmni a ddechreuodd yng Nghymru – H₂0 yn gwneud hyn ar gyfer busnesau ond sylwch nad yw’n gwneud synnwyr iddyn nhw weithredu yng Nghymru ar hyn o bryd.

O ran sefyllfa Cymru – ychydig iawn o gystadleuaeth sydd yma’n barod a felly BT yw’r unig gwmni mewn sefyllfa i ddarparu’r dechnoleg newydd. Fel gyda ADSL rhai blynyddoedd yn ôl ni fydd y cwmni yn buddsoddi heb ryw sicrwydd o adennill y gost. Dwi’n credu fyddwn ni’n parhau i weld storïau ffantasiol yn y wasg am rhai blynyddoedd i ddod.

Mae’r Cymry yn hoff iawn o siarad, o bwyllgora, ac o beidio mentro gyda unrhywbeth heblaw fod rhyw grant ar gael. Dyma saga trist Y Byd:

• Tachwedd 2001 – Ymchwil ar sefydlu papur dyddiol Cymraeg
• Ebrill 2002 – Papur dyddiol Cymraeg yn bosibilrwydd
• Rhagfyr 2002 – Sefydlu Dyddiol Cyf i ddechrau codi arian
• Ionawr 2004 – Papur dyddiol ‘mewn blwyddyn
• Medi 2004 – Amheuon am bapur newydd Cymraeg
• Tachwedd 2005 – Dim golwg eto o’r Byd
• Mehefin 2006 – Swyddi: Y Byd yn ei le?
• Tachwedd 2006 – Enwi golygydd y Byd
• Ionawr 2007 - Papur dyddiol gam yn nes
• Ebrill 2007 – Y Byd yn closio at gymuned
• Mehefin 2007 – Y Byd yn closio at ddiwrnod mawr
• Tachwedd 2007 – Papur dyddiol: ‘Methu dedlein’

Mae’n amlwg iawn mai academydd sydd wedi bod yn gwthio cynllun Y Byd, a nid entrepreneur. Mae gan academyddion yr holl amser yn y byd i gynllunio, trafod a threfnu. Yn y byd masnachol, mae’n rhaid cymryd y cyfle mor fuan a phosib gan fod y byd yn newid drwy’r amser. Yn 2001 roedd sefydlu papur dyddiol newydd yn ychydig o anachronism gyda dyfodiad y we, a mae’r syniad hyd yn oed yn fwy gwallgo heddiw.

Erbyn hyn, mae cylchgrawn Golwg yn sôn am sefydlu gwefan newyddion dyddiol. Sgwn i a fydd hwn yn gweld golau ddydd cyn diwedd y ddegawd?

Wythnos nesa mi fydd y cerflunydd dadleuol Daniel Edwards yn arddangos ei gerflun newydd sy’n ‘coffau’ y tywysog Harri a’r ffaith na aeth allan i Iraq gyda gweddill ei gatrawd.

Fel darn o gelf mae’n bryfoclyd a wedi creu digon o ymateb. Mi fyddai nifer o bobl yn galw’r cerflun yn sarhaus, ond i fi, y peth mwya sarhaus yw’r ffaith fod y cerflun yn portreadu Harri yn dal baner Cymru yn ei law.