Dwi wedi gweithio ar ddatblygiad gwefannau i gwmnïau trên ers degawd nawr a felly mae gen i beth profiad a diddordeb yn y maes. Fe wnaethon ni ddatblygu tri gwefan i gwmni ‘Wales and Borders’ yn 2002 (mewn llai na dwy fis fel mae’n digwydd!), gwefannau cafodd eu llyncu wedyn i fewn i gwmni Arriva yn 2005, pan wnaethon nhw – yn eu doethineb – apwyntio asiantaeth o Lundain i ail-ddatblygu’r wefan – dyma’r fersiwn oedd yn bodoli o 2006 hyd heddiw. Dwi’n dal i weithio ar wefannau i rai o’r cwmnïau trenau mawr yn Lloegr. Mae ganddyn nhw fwy o arian yn sicr, ond mae yna hefyd ymdrech galed i wneud ei gwefannau yn ddefnyddiol ac o safon uchel.

Mae cwynion wedi bod dros y blynyddoedd am ddiffyg darpariaeth Gymraeg ar wefan Trenau Arriva, yn bennaf yr adrannau sy’n defnyddio neu dderbyn gwybodaeth oddi wrth systemau craidd y system rheilffordd ym Mhrydain (adran wybodaeth National Rail sy’n cyflenwi rhestr o orsafoedd, amserlenni ac ati).

Does dim dwywaith amdani – mae hi’n her anferth i gyfuno’r holl systemau hyn mewn i un gwefan – dyna sy’n cymeryd rhan fwyaf o’n amser ni, a dim ond mewn un iaith mae hynny. Er hyn, does dim ymdrech o gwbl wedi bod gan Arriva i geisio datrys hyn dros 9 mlynedd. Mae tudalen yn nodi Polisi Dwyieithog y cwmni yn nodi pa wasanaethau sydd ddim ar gael yn Gymraeg:

Nid yw’r gwasanaethau canlynol ar gael drwy gyfrwng y Gymraeg:

Gwasanaeth Prynu Tocynnau Ar-lein
Journey Check – gwasanaeth gwybodaeth fyw
Rainbow Boards – gwasanaeth gwybodaeth fyw
Cyfrifiannell Tocyn Tymor
Argraffu Amserlen Personol
Gwaith Peirianyddol
Bwrdd Ymadawiadau/Cyraeddiadau
Chwilio am Orsaf

Mae hyn yn gyfaddefiad reit warthus. Os ewch chi i adran ‘wybodaeth fyw’ y wefan, does dim hyd yn oed ymdrech i gyfieithu tudalennau fel Bwrdd Ymadawiadau. Hyd yn oed yn waeth, ar dudalennau Gwaith Peirianyddol a Newid Gwasanaethau, does dim gwybodaeth o gwbl na dim yn eich cyfeirio at y fersiwn Saesneg lle mae’r wybodaeth i’w weld.

Mae’n wir i ddweud fod yr holl wybodaeth ‘fyw’ yn cael ei gyflenwi gan un cwmni canolog sydd ddim yn gallu darparu testun Cymraeg. Er fod angen ateb tymor hir i hynny, mae yna rhai ffyrdd o gwmpas y broblem hyn hefyd.

Ar ein fersiwn dwyieithog o’r wefan yn 2002, fe wnaethon ni ymdrech i gyfieithu peth o’r wybodaeth. Er enghraifft, mae’n hawdd iawn i god y wefan amnewid testun o’r ffynhonnell; pethau fel ‘Good Service’, ‘Expected Departure’, ‘To’, ‘From’ ac yn y blaen. Mae’n hawdd cyfieithu enwau y gorsafoedd hefyd. Ymgais fach oedd hyn i weithio o gwmpas y system a roedd ymhell o fod yn foddhaol.

Mae gan Arriva ‘esgusion’ dros beidio cyflenwi peth o’r wybodaeth ar ei gwefan. Does ganddyn nhw ddim esgus o gwbl am rhai adrannau. Mae’r gwasanaeth archebu tocynnau yn cael eu gyflenwi gan the ‘thetrainline’ – does dim rheswm pam na allai Arriva fod wedi comisiynu’r cwmni i ymestyn ei systemau i gynnig fersiwn Cymraeg.

Mae’r gwasanaeth ‘argraffu amserlen’ yn cael ei gyflenwi gan gwmni Hafas o’r Almaen (mae’n system amlieithog yn barod, ond ddim Cymraeg). Mae’r cwmni hefyd yn cyflenwi amserlennau trên ar draws Ewrop (yn cynnwys gwledydd Prydain) ac yn gallu cynnig hynny mewn nifer o ieithoedd. Pam felly nad yw Arriva, sy’n rhan o gwmni Almaenig arall – Deutsche Bahn – yn gallu defnyddio’r dechnoleg sydd ar gael iddyn nhw?

Nawr, dyma albwm cyfan Ust – “Chwant Seicoleg”, ryddhawyd yn 1990. Recordiwyd y caneuon yma rhwng 1987 a 1990 yn stiwdio y diweddar Les Morrison. Mae’r archif zip isod yn cynnwys 8 cân.

Ust – Chwant Seicoleg [47.3MB]

Dyma’r ddau gan fer ar ddechrau’r tâp:

H3 – Y Blynyddoedd Aur (Penblwydd Hapus)

Bandmaster D + H3 – Dydd Ddim yn Diwrnod

Gyda llaw, dyma’r daflen oedd yn dod tu fewn i’r casét.

Ac i gloi’r tâp mae mics hirach o’r ddau gan arall.

H3 – mics

Mae ein system yn defnyddio IMAP ac yn storio’r holl ebost ar y gweinydd a felly mae hyn yn ddigon hawdd i’w ychwanegu. Roedd angen rhywbeth oedd yn rhedeg ar weinydd LAMP (sef Linux/Apache/MySQL a Perl, PHP neu Python – dim ots gen i pa iaith mewn gwirionedd).

Ar y dechrau wnes i ddefnyddio meddalwedd Squirrelmail, sy’n ddigon dda er ychydig yn hyll a’n drysu rhai defnyddwyr. Mae cyfieithiad Cymraeg ohono i gael ymysg nifer o ieithoedd eraill.

Felly tua blwyddyn yn ôl fe wnes i newid i feddalwedd Roundcube – mae hwn dal yn fersiwn cynnar ond mae’n cael ei ddatblygu yn gyson. Wnes i gyfieithu’r pecyn i’r Gymraeg a fe gyhoeddwyd fersiwn 0.4 o’r meddalwedd mis diwethaf.

Dyma sgrîn-lun o rhyngwyneb y meddalwedd:

Y bwriad oedd creu ‘jiwcbocs’ o fideos fyddai’n chwarae’n ddi-dor. Mae yna lawer o fideos gan fandiau Cymraeg ar YouTube – rhai wedi eu cymeryd o fideos ‘swyddogol’ a wnaed ar gyfer rhaglenni teledu fel Fideo 9, Y Bocs, Syth a Bandit. Mae eraill yn fideos amatur o gigs neu rhai wedi eu creu gan y defnyddwyr. Dwi wedi dewis defnyddio y fideos swyddogol wnaed ar gyfer y teledu (sy’n cynnwys perfformiadau byw mewn stiwdio) am mai rheina ar y cyfan sydd o’r ansawdd orau ac yn ddiddorol i’w gwylio.

Wnes i ddarganfod cod JavaScript ar y we gan rhywun oedd wedi sgrifennu sgript i ddangos ‘playlist’ o fideos a defnyddiais hwnnw fel sail. Roedd y sgript yn defnyddio rhestr o fideos wedi ei cofnodi yn y cod eu hunan, ond roeddwn i eisiau rhywbeth oedd yn gofyn i’r gweinydd am fideo newydd ar hap. Roedd angen tipyn o newidiadau felly i ychwanegu galwad i’r gweinydd drwy Ajax. Wedyn wnes i sgrifennu ychydig o god PHP ar y gweinydd er mwyn rheoli pa fideos oedd yn cael eu chwarae.

Unwaith mae fideo yn gorffen chwarae, mae’r cod yn danfon yr hen ID i’r gweinydd er mwyn cofnodi sawl gwaith mae’r fideo wedi ei ddangos. A mae’n danfon ID newydd yn ôl (wedi ei ddewis ar hap ond ddim yr un ID ac o’r blaen). Mae gwybodaeth am y gân yn cael ei ddanfon hefyd er mwyn dangos yn yr adran ‘Yn Chwarae’.

I orffen, wnes i adeiladu ffurflen bach syml er mwyn derbyn cynigion am fideos newydd – mae’r ffurflen yn chwilio os yw’r fideo ar gael yn barod. Ac yn olaf – enw. Dewisiais i ‘Fideo 9.0‘ mewn teyrnged i’r gyfres arloesol Fideo 9 (lle daw llawer o’r fideos ar y rhestr).

Dwi wedi treulio tua 3 noson ar adeiladu y system mor belled felly beth allwn i wella ac ychwanegu?

• Gwneud y fideos i chwarae gefn wrth gefn yn fwy llyfn (ond dwi’n credu mai cyfyngiad gyda’r ffordd mae YouTube yn gweithio yw hyn)
• Dangos jingl neu hysbyseb bob 30 munud
• Cadw cofnod o’r fideos sydd wedi eu gwylio fel nad yw cân yn cael ei ail-ddangos o fewn yr un sesiwn
• Creu tudalen sy’n rhestru’r caneuon sydd ar gael yn y gronfa ddata, i’w wneud yn haws i bobl gynnig fideos newydd
• Cyfyngu y rhestr chwarae i ganeuon o gyfnodau arbennig (80au, 90au, 00au) neu math o berfformiad (fideo ar ffilm, gig byw, fideo amatur)
• Rhoi mwy o wybodaeth am ffynhonnell y fideo. Dwi’n cofnodi peth o hwn yn barod, ond dyw pob fideo ar YouTube ddim yn rhoi’r wybodaeth
• Mae llawer o’r fideos wedi eu recordio o’r darllediad teledu ac yn cynnwys cyflwyniadau o’r rhaglen neu ddarnau o’r gân flaenorol neu’r un dilynol. Er fod hyn yn ddiddorol yng nghyd-destun hanesyddol, dwi eisiau dechrau/gorffen y fideo yn y man cywir. Dwi wedi ceisio gwneud hyn yn barod ond fe fydd angen gwella’r dechneg.

Ar hyn o bryd mae 76 o draciau yn y gronfa sydd yn 5 neu 6 awr o gerddoriaeth. Mi fasen i’n falch o gael ymateb, cwestiynau neu unrhyw welliannau.

Fe roedd Geocities yn boblogaidd iawn gyda bandiau, labeli a ffansîns Cymraeg, yn cynnwys Fitamin Un, Welsh Bands Weekly, Brechdan Tywod, Radio Amgen, Llwybr Llaethog, Trawsfynydd Lo-Fi Liberation Front, Zabrinski, GHR2 a mwy.

Mae yna nifer o brosiectau wedi ceisio cadw archif o Geocities cyn iddo gau lawr, a mae’r Internet Archive yn le da i gychwyn (er fod bylchau ynddo yn enwedig gyda’r lluniau). Dwi wedi creu archifau fy hun dros y blynyddoedd, nid yn unig o wefannau ar Geocities ond o wefannau Cymraeg arall sydd wedi diflannu. Efallai ga’i gyfle i’w atgyfodi nhw rhywbryd.

Mae’n debygol mai geiriau unigol fyddai llawer o’r cynnwys yn hytrach na brawddegau llawn a felly fe fyddai’n bosib cyfieithu y trwch o’r geiriau drwy eiriadur neu cof-gyfieithu. Hyd yn oed o ystyried y gwaith o wirio’r testun a’i roi yn y fformat cywir ar gyfer y gêm dyw’r gost ddim mwy na rhyw 2 neu 3 mil.

Mae rhywun yn trio cymryd mantais fan hyn – naill ai pwy bynnag sy wedi rhoi yr amcanbris, neu y cwmni gemau eisiau’r gwaith am ddim.

Mae’r cwestiwn yn codi felly.. pam lansio gwefan oedd ddim wedi ei orffen a chreu gymaint o heip, hysbysebu ar fysiau ac yn blaen? Mae Golwg Newydd Cyf wedi dangos nad oedd ganddyn nhw unrhyw syniad sut i greu gwefan dda a mae nhw nawr yn dibynnu ar awgrymiadau darllenwyr ar beth i wneud.

Mi fasen i a nifer o bobl eraill yn y diwydiant cyfryngau newydd wedi bod yn hapus i brofi fersiynau cynnar o’r wefan er mwyn cynnig awgrymiadau a syniadau ar gyfer y dylunio, technoleg a chynnwys y wefan. Mi fase pawb sydd eisiau gweld y wefan yn llwyddo wedi bod yn fodlon rhoi y fath ymgynghoriad am ddim dwi’n siwr. Dwi ddim yn siwr faint fase hynny wedi ei gyflawni gan mod i’n dechrau amau pwy adeiladodd y wefan ac os mae rhywun yn Tinopolis wnaeth neu a gafodd ei raglennu yn rhad gan rywun yn India?

Ond gwell peidio cwyno gormod, mae nhw wedi bod yn destun sbort am amaturiaeth ei prosiect ond dwi’n siwr y bydd cyfarwyddwyr cwmni Golwg Newydd wedi dysgu’r wers. Dwi’n byw mewn gobaith.

Yn wahanol i deithio i’r gofod, dyw creu gwefan ddim yn ‘rocket science’. Oes mae yna heriau, problemau, gwallau annifyr a mi all fod yn broses hir a phoenus. Er hyn os ydych chi’n: adeiladu tîm da o’ch cwmpas; dewis technoleg addas; defnyddio dulliau synhwyrol o ddatblygu meddalwedd – mae’n bosib creu gwefannau cymleth iawn mewn ychydig fisoedd.

Dros y penwythnos dwi wedi datblygu gwefan sy’n cymeryd y cynnwys o wefan Golwg 360 a’i gadw mewn cronfa ddata WordPress. Mae hyn wedi cymeryd tua 6 awr i ddatblygu sgriptiau Perl sydd yn ‘crafu’ y testun a’r lluniau oddi ar wefan Golwg. Roedd hyn yn llawer mwy trafferthus nag oeddwn i’n ddisgwyl oherwydd y llanast o HTML a CSS sydd yng nghrombil y wefan. Roedd tipyn o waith profi ac ail-brofi er mwyn cael testun y newyddion allan mewn fformat call. Fe gymerodd hi tua awr i greu blog WordPress gyda patrymlun addas.

Felly, hoffwn i gyflwyno Golwg Arall. Dwi’n credu fod y straeon yn fwy darllenadwy ar y wefan, er nad oes ganddyn nhw y ‘categorïau’ sydd yn wefan Golwg. Er mae’r calendr a’r porthiant RSS yn gwneud hi’n llawer mwy defnyddiol na’r wefan swyddogol.

Mwynhewch!

Roeddwn i’n siwr y gallwn i wneud yn well na’r bobl oedd yn gweithio yn Golwg ar y pryd a felly es i ati i ail-ddylunio dau dudalen o Golwg a’i ddanfon iddyn nhw. Wnes i ddim clywed nôl.

Fe wnaeth dyluniad Golwg wella (ychydig) dros y blynyddoedd a wnes i sylweddoli mai hoffi’r dechnoleg ar gyfer dylunio cyfrifiadurol oeddwn i yn bennaf a dyna pam dwi wedi cydweithio gyda dylunwyr print/gwe ers dros ddegawd yn hytrach na esgus fod gen i ryw dalent artistig fy hunan.

Nawr fod gwefan Golwg 360 wedi lansio dwi unwaith eto yn teimlo’r siom yna o weld dylunio amaturaidd gan y cwmni o Lambed (er mai Tinopolis sy’n gyfrifol am y wefan). Dwi wedi twrio i god y wefan a mae’n eitha amlwg nad oes yna llawer o feddwl wedi mynd mewn i’r dylunio. Mae yna ddefnydd helaeth o dablau HTML a cymysgedd o CSS mewnlein ac allanol a dewis rhyfedd o steil a maint ffontiau. Does dim dychymyg o ran lliwiau a mae golwg reit salw ar y peth – nid beth sydd angen ar wefan lle mae rhaid cyflwyno llawer o wybodaeth mewn dull cryno ac effeithiol.

Fe es i ati unwaith eto felly i addasu’r cynllun – newidiadau bach iawn dwi wedi gwneud fel newid arddull y ffontiau a twtio’r bylchau. Gan fod y dyluniad yn benthyg rhai syniadau o’r Guardian, pam ddim mynd amdani yn llwyr a benthyg y lliwiau ar gyfer y prif adrannau? Mi wnes i hefyd ddewis lluniau newydd o ansawdd gwell. Mae’n anodd iawn gwneud llawer a’r wefan fel mae hi oherwydd fod y cod HTML/CSS mor wael. I fi, mae’n edrych yn llawer mwy ‘darllenadwy’ fel hyn.

Felly, mae gen i ddau sgrîn-lun ‘cyn’ ac ‘ar ôl’. I weld rhain yn iawn gwnewch yn siwr eu bod nhw ar eu maint llawn – 100%. Dyma’r dyluniad gwreiddiol a dyma’r dyluniad newydd.

Beth yw eich barn chi?