Fe wnes i sôn mewn cofnod blaenorol ynglŷn a dirywiad ansawdd lluniau S4C. Mae’n eitha anodd disgrifio y newid heb wylio deunydd wedi ei recordio cyn ac ar ôl y newid. Felly dwi wedi creu graff sy’n dangos y newid yn gliriach.

I esbonio’r cefndir yn syml, mae casgliad o sianeli yn cael eu darlledu ar un amlblecs a mae’r lluniau yn cael eu cywasgu er mwyn gwneud defnydd effeithiol o’r gofod cyfyngedig. Mae cyfradd data (didradd) unrhyw sianel yn newid yn sylweddol gan ddibynnu ar pa mor llonydd neu brysur mae’r llun. Mae pob sianel yn gosod isafswm ac uchafswm ar ei didradd nhw. Mi ddylai hyn sicrhau fod y llun bob amser o safon derbyniol ond heb fod yn farus drwy gymryd yr holl ofod ar yr amlblecs.

Mae’r isafswm ac uchafswm yn amrywio yn ôl pwysigrwydd y sianel fel arfer. Mae llawer o’r sianeli “+1″ a sianeli siopa masnachol yn fodlon gweithredu ar ansawdd gwaeth oherwydd nad ansawdd y llun sy’n bwysig.

At y graff felly (cliciwch arno am olwg yn fwy)

Mae’r graff yn dangos sut mai ‘uchafswm’ didradd S4C wedi dirywio ers symud i amlblecs ‘Mux 2′ ar y 9fed o Fedi 2009. Roedd yr uchafswm blaenorol tua 7,000 Kbps sy’n hynod uchel (yn fwy na’r BBC). Dyw hyn ddim yn syndod am fod S4C yn arfer darlledu ar yr amlblecs ‘rhodd’ oedd wedi ei wobrwyo i S4C gan Ofcom fel rhan o ddatblygiad teledu digidol. Ond sylwch fod yr isafswm yn isel – tua hanner y prif sianeli eraill.

Fe wnes i gymryd y mesuriadau yma dros gyfnod o 30 munud ar adegau tebyg o’r dydd am fod y cyfradd yn gallu newid yn sylweddol drwy’r dydd ac yn ystod rhaglen.

Ar ôl 9/9/9 fe ddisgynnodd yr isafswm i tua 500 Kbps, lle mae gan y sianel eraill isafswm o 1,500 Kbps. Yn yr wythnosau diwethaf mae hyn wedi codi yn ôl tuag at 800 Kbps.

Y newid mwya yw fod yr uchafswm wedi disgyn yn sylweddol – mae e nawr o dan 4,000 Kbps a mae hyn yn effeithio ar y cyfartaledd, sydd tua 2,000 Kbps. Mae hyn yn ofnadwy o isel ar gyfer cywasgiad MPEG-2, fel y gwelwch chi o gymhariaeth gyda’r sianeli eraill.

Felly yn ei leoliad newydd ar Freeview mae S4C Digidol yn sianel israddol a dwi ddim yn gweld fod gan S4C llawer o reolaeth yn y mater gan nad ydyn nhw bellach ar yr amblecs y wobrwyd iddynt gan Ofcom yn y lle cynta. Y cwestiwn yw – oes yna unrhyw un ar ôl yn y byd darlledu sy’n poeni am safonau technegol?

Wythnos ddiwethaf fe wnaeth sianel S4C Digidol symud lleoliad ar wasanaeth Freeview. Yr esboniad technegol yw fod y sianel wedi symud o amlblecs masnachol ‘Mux A’ i amlblecs ‘Mux 2′ sydd ar gyfer sianeli PSB. Mae’n rhaid cario Mux1/2 ar bob trosglwyddydd yn cynnwys y ‘relays’ llai, ond does dim rheidrwydd i wneud hynny ar gyfer yr amlblecs masnachol.

Mae’r newid i weld yn beth da felly, gan ei fod yn cynyddu cyrhaeddiad y sianel i wylwyr ym mannau anghysbell Cymru. Yn anffodus mae S4C nawr yn rhannu lle gyda holl sianeli ITV a Channel 4, a mae’n ymddangos fod ganddo llai o ofod nag o’r blaen.

Canlyniad hyn yw fod ansawdd y llun wedi dirywio yn amlwg, gyda llun llawer mwy ‘meddal’ a mwy o ‘blocio’ gyda sgîl-effeithiau cywasgiad MPEG-2 yn digwydd yn aml.

Mae ansawdd yr unig sianel Gymraeg nawr yn ddim gwell na rhai o’r sianeli siopa neu sianeli “+1″. Felly dwi’n gweld S4C yn cael ei drin fel sianel israddol ar draul sianeli gweddol di-bwynt sydd ar yr un amlblecs fel Channel 4+1 neu ITV2/3/4.

Fe wnes i gwyno am hyn i Wifren Gwylwyr S4C a fe ges i ymateb prydlon gan aelod o adran beirianneg S4C. Mae ganddyn nhw bryderon hefyd ynglŷn a ansawdd y llun a fe fyddant yn “medru man-diwnio yr MPEG encoding dros y misoedd nesaf”. Mae’n wir ei fod yn bosib gwneud tipyn o welliannau drwy ddefnyddio caledwedd amgodi newydd a tiwnio y proffil ar cyfer cywasgu y lluniau i MPEG-2.

Yn anffodus, mae hyn yn esiampl o nodweddiadol o sut mae’r diwydiant darlledu yn datblygu yn sgîl technolegau digidol – mae pwysau ar bawb i wasgu fwy a fwy o sianeli i’r un gofod ar draul ansawdd. Er fod ‘Mux 2′ ar gyfer sianeli ‘darlledu cyhoeddus’, sianeli masnachol ydyn nhw gyd sydd yn dibynnu ar hysbysebion – pob un heblaw am S4C wrth gwrs. Mae lle i ddadlau y dylai S4C fod ar amlblecs y BBC ond mae’n siwr fod rhesymau technegol/gwleidyddol dros beidio gwneud hynny.

Mi fydd S4C HD yn lansio mis Mawrth nesaf ar Freeview (unwaith i Cymru gyfan newid i ddigidol) a mi fydd hynny yn cynnig llun o ansawdd uchel iawn unwaith eto. Dwi’n edrych ymlaen at hynny, ond wrth gwrs ni fydd S4C HD ar gael i bawb yng Nghymru ar Freeview a fe fydd angen prynu cyfarpar newydd (eto) i’w wylio.

Dwi’n gobeithio y bydd rhyw ffordd o wella lluniau S4C yn ôl i’r ansawdd gwreiddiol a wnai drio rhoi enghreifftiau ar y blog cyn bo hir i ddangos y newid.

Dyw e ddim yn syrpreis mawr, ond mae Channel 4/S4C wedi ennill slot ar gyfer teledu HD ar Freeview.

Beth sydd ddim yn amlwg yw sut y bydd S4C yn darlledu ei fersiwn nhw yn Nghymru yn ogystal a C4 – heblaw ein bod ni’n mynd nôl i’r hen ffordd o ‘opt-owts’ rhanbarthol. Wrth gwrs fe fyddai’n gwneud synnwyr i gael C4 HD a ‘S4C MU’ ar loeren hefyd erbyn yr amser hynny.

Fe wnaeth Tinopolis lot o ffys rhai blynyddoedd yn ôl fod eu cyfleusterau darlledu yn HD er nad oedd unrhyw fodd o ddarlledu rhaglenni fel Wedi 3 a Wedi 7 yn y fformat yna. Ydyn ni wir yn barod ar gyfer Angharad Mair mewn HD?

Wel mae hyn yn esbonio pam fod sianeli’r BBC wedi diflannu o Freeview heddiw. O’n i’n dechrau poeni fod rhywbeth wedi digwydd i fy mocs digidol am fod pob sianel BBC wedi eu nodi yn ‘scrambled’. Er dwi ddim yn deall pam y ddylai problem yng Nghymru effeithio sianeli fel BBC News.

Mae’n ddefnyddiol iawn fod hi’n bosib gwylio’r sianel newyddion ar y we (ac yn fuan, sianeli eraill y BBC hefyd). Mae’r sianeli lawr ers 3 awr nawr felly mae’n rhaid nad yw’r broblem yn hawdd i’w ddatrys. Mae’r sianeli analog dal ar yr awyr ond wrth gwrs mi fydd y rhain yn cael ei troi i ffwrdd yn 2009-2010. Mae’n siwr fydd yna nifer o gwestiynau i’w gofyn ynglyn a’r drafferth, yn enwedig pam nad oes system wrth gefn er mwyn sicrhau fod rhyw fath o wasanaeth yn bodoli.

Mae’r defnydd o ffurf HD (manylder uwch yw’r term safonol sydd gan S4C) wrth ffilmio rhaglenni yn dod yn fwy cyffredin er fod y costau yn uwch. Mae rhai pobl yn dilorni’r dechnoleg (fel arfer y bobl hynny sydd ddim yn gallu fforddio teledu HD) gan ddweud nad yw’r llun yn well na DVD cyffredin.

Fe brynais i deledu HD 37″ yr haf diwethaf a doedd dim rhaid gwario ffortiwn, ond does gen i ddim ffynhonnell o raglenni HD heblaw o’r cyfrifiadur. Felly dwi wedi bod yn islwytho rhaglenni HD o’r rhyngrwyd a mae’n hawdd gweld ansawdd uchel y llun. Prynu chwaraewr Blu-ray fydd y cam nesa nawr fod y fformat hwnnw wedi ennill y frwydr.

Sylwais i fod y gyfres newydd Natur Cymru ar S4C wedi ei ffilmio mewn HD. Ar hyn o bryd does gan S4C ddim modd i ddarlledu rhaglenni HD yn eu gogoniant llawn, felly wnes i ddanfon ebost at wifren gwylwyr y sianel:

Mae’r gyfres newydd yma yn edrych yn wych, o ran cynnwys a diwyg. Mae llawer o ffys wedi wneud am y ffaith fod y gyfres wedi ei recordio mewn HD.

Ond ni fydd hi’n bosib i unrhyw yn weld y cynnwys ar ei ansawdd uchaf ar sianeli S4C, nawr neu yn y dyfodol agos – os byth.

A oes unrhyw gynlluniau i wneud peth o’r deunydd ar gael drwy ddulliau amgen e.e. ar y we, yn yr un modd a wnaeth y BBC gyda Planet Earth.

Dyma’r ymateb ges i:

Mae’r gyfres Natur Cymru wedi ei saethu ar ffurf HD, er, ni fydd hi’n bosib i wylio’r fersiwn HD ar hyn o bryd.

Ie, dyna pam o’n i’n gofyn y cwestiwn.

Ymhen rhai blynyddoedd – 2012 yw’r flwyddyn dan sylw, bwriedir medru darlledu rhai rhaglenni S4C mewn HD

O reit. Does dim rheswm technegol pam na allai sianel S4C HD fodoli ar system Freesat pan fydd yn lansio nes ymlaen eleni (mi fydd y gost i’r sianel yr un fath nawr ac yn 2012).

Fe fydd modd gwylio’r gyfres hon ar-lein – s4c.co.uk/gwylioyma – ac mae gwefan gynhwysfawr, s4c.co.uk/naturcymru i gyd-fynd â hi

Ie, dwi’n gwybod. Mae’n wefan da iawn hefyd, ond clipiau ansawdd isel sydd yno, yn wahanol i wefan Planet Earth fel wnes i sôn amdano.

Dwi’n meddwl mai’r unig obaith o weld y rhaglen HD y ddegawd hon yw os fydd S4C yn llwyddo gwerthu’r gyfres i sianel ryngwladol fel Discovery HD neu rhywle tebyg.