Fe drefnwyd rhaglen arbennig ‘Noson Gwylwyr’ (sydd ymlaen heno) gan S4C ymhell cyn y cynlluniau presennol i gyllido S4C drwy’r drwydded teledu.

Mae ffynhonnell a maint cyllid y sianel yn fater gwleidyddol a mae angen trafodaeth ar wahan ar gyfer hynny, mewn cyd-destun ehangach a phenderfyniad ar bwy sy’n rheoli materion darlledu yng Nghymru. Dwi wedi ebostio S4C i ofyn iddyn nhw beidio trafod y cyllid heno neu o leia gyfyngu ar y drafodaeth hynny.

Beth sy’n bwysig i’r gwylwyr yw beth sydd yn ymddangos ar y sgrîn ac os oes rhaglenni atyniadol sy’n ddifyr a gafaelgar. Pwy bynnag sy’n ariannu S4C mi fydd toriadau yn digwydd beth bynnag a dwi’n sicr fod posib arbed arian mewn nifer o feysydd (mae nifer o fewn y diwydiant wedi sôn am y gwastraff arian sydd wedi bod dros y blynyddoedd).

Mae angen i’r sianel ail-edrych ar sut mae nhw’n comisiynu rhaglenni. Dwi’n credu fod comisiynwyr y sianel a rhai cynhyrchwyr wedi mynd yn ddiog a hunan-foddhaol. Mae hyn yn ddatblygiad naturiol mewn unrhyw gorff sydd yn fonopoli. Does gan S4C ddim cystadleuaeth na chymhelliad allanol i wasanaethu’r gynulleidfa yn well – efallai fod angen edrych am ffyrdd y gall syniadau am raglenni Cymraeg gael eu cynhyrchu tu allan i S4C.

Does dim rheswm o gwbl pam na allai’r Cynulliad ei hun ddechrau sianel deledu ei hunain (heblaw arian a’r cymhelliad gwleidyddol wrth gwrs). Mi fyddai’n ddrud darlledu sianel yn y ffordd draddodiadol (ar Freeview/Sky) ond mae digon o ffyrdd eraill i ddosbarthu cynnwys ar lein fyddai’n cyrraedd cynulleidfa byd-eang gyda mwy o wylwyr potensial na S4C. Does dim rhaid trio creu sianel llinol o 7am-12am, ond yn hytrach rhoi cyfle ysgrifennwyr, cyfarwyddwyr, perfformwyr a phobl greadigol eraill i arbrofi.

Un o fy hoff gyfresi yn y 90au oedd sioe ‘Adam & Joe’ a gafodd ei wneud ar gyllid bach iawn a’i ddarlledu mewn slot ‘arbrofol’ ar Channel 4. Roedd y gyfres yn dibynnu ar greadigrwydd dau unigolyn, syniadau gwych, golygu slic a dim byd mwy na hynny. Oes yna bobl yr un mor greadigol yng Nghymru? Dwi ddim yn gwybod – mae yna rai enghreifftiau prin iawn ar YouTube ond os oedd hi’n bosib rhoi cyngor, arweiniad ac ychydig bach o gymorth technegol mae’n bosib fydden ni’n gwybod yr ateb.

Beth bynnag, fe gawn ni weld heno os ydi S4C wir wedi ei ‘deall hi’ neu a fyddan nhw’n parhau yn yr un rhigol.

Dwi’n gwylio teledu digidol ar Freeview, gyda recordydd fideo personol (Personal Video Recorder neu PVR). Mae’r bocs sydd gen i – y Topfield 5800 – tua 5 mlwydd oed erbyn hyn ond dal yn ddigon defnyddiol. Mae ganddo system weithredu weddol agored felly mae datblygwyr wedi gallu cynhyrchu cadarnwedd (firmware) amgen i’r peiriant sy’n cynnig llawer o welliannau dros feddalwedd y gwneuthuriwr gwreiddiol.

Ers 2005, mae pethau wedi symud ymlaen yn sylweddol. Mae darllediadau Cymru nawr yn gwbl ddigidol a mae system ddarlledu newydd wedi ei gyflwyno ar Freeview (DVB-T2) sydd yn gwneud defnydd gwell o’r gofod a drwy gywasgiad MPEG-4 mae’n bosib darlledu sianeli HD.

Felly dwi wedi bod yn chwilio am galedwedd newydd i’w brynu sy’n gallu derbyn Freeview HD. Dwi’n awyddus i allu gwylio S4C Clirlun am fod ansawdd lluniau S4C dal yn wael ar Freeview. Mi fydd BBC One HD yn lansio cyn bo hir hefyd, felly mi fydd e’n gyfle grêt i weld yr holl ddarpariaeth newydd fydd ar gael bryd hynny. Dwi ddim yn gweld fy hun yn gwylio ITV HD rhyw lawer. Yr unig ddewis arall yw Channel 4 HD. Dyw hwn ddim yn cael ei ddarlledu yng Nghymru ond os dwi’n lwcus iawn mae’n bosib fyddai’n gallu derbyn y sianel o drosglwyddydd y Mendip.

Dwi’n hapus iawn gyda’r nodweddion ar y PVR sydd gen i ar hyn o bryd felly os ydw i am brynu peiriant newydd, rhaid iddo wneud popeth oedd yr hen un yn wneud. Yn anffodus o fy ymchwil i, mae’n ddyddiau cynnar iawn o ran dewis y peiriant ‘perffaith’. Er fod digon o ddewis ar gael, mae rhai wedi eu cynhyrchu yn rhad iawn a mae nifer o gwynion amdanynt. Mae rhai bocsys da ar gael gan gwmniau safonol fel Humax a Philips ond eto mae nifer o wallau neu nodweddion ar goll a felly mae defnyddwyr yn disgwyl am gadarnwedd newydd.

Mae peiriant diddorol arall ar gael gan 3View, sydd yn ceisio bod yn fwy o ‘ganolfan adloniant’ sy’n gallu chwarae ffeiliau fideo/sain/lluniau oddi ar gyfrifiadur neu storfa ar eich rhwydwaith cartref. Yn anffodus nid yw’r cwmni yma eisiau cefnogi holl safonau Freeview HD (gwasanaethau botwm coch er enghraifft).

Mae peiriant arall i’w lansio o dan yr enw Icecrypt, fel mae’n digwydd gan yr un bobl oedd yn dosbarthu peiriant Topfield ym Mhrydain. Mae hwn yn swnio’n addawol ond dyw e ddim ar gael eto a dwi heb weld unrhyw adolygiadau ohono.

Felly dwi wedi penderfynu gohirio prynu PVR newydd am nawr – mewn chwe mis dwi’n gobeithio bydd y dewis ychydig yn fwy amlwg, y gwallau wedi datrys a’r prisiau ychydig yn fwy rhesymol.

Yn y cyfamser, dwi dal eisiau gwylio Freeview HD, felly dwi penderfynu prynu bocs digidol heb ddisg galed gan Humax. Fel mae’n digwydd mi fydd y bocs yn gallu recordio rhaglenni i ddisg USB allanol ond falle ddim mor hyblyg a PVR. Pan ddaw’r peiriant, fe wna’i adolygiad ohono.

Mae’r teclyn yn creu syniadau ar gyfer rhaglen, ar hap, gan ddefnyddio cronfa ddata helaeth. Os ydych chi’n gynhyrchydd, efallai bydd hwn yn gymorth i chi feddwl am raglenni rhad wrth i’r toriadau ddod i mewn flwyddyn nesa.

Braidd yn ‘hit and miss’ yw hi, ond nawr ac yn y man mae’n dangos awgrym ar gyfer rhaglen fyddai’n berffaith ar gyfer gwylwyr S4C.

Os ydych chi am awgrymu unrhyw welliannau neu ychwanegu unrhyw wybodaeth i’r gronfa ddata, dwedwch wrtha’i isod!

Ewch ati i greu rhaglenni!

S4/C Iolo

Sianel wedi ei neilltuo yn llwyr i raglenni wedi eu cyflwyno gan ‘darling’ y sianel – Iolo Williams (a mae yna ddigon o raglenni i’w dangos).

S4/Capel

Mae cynulleidfa S4C reit debyg i gynulleidfa capel – hen bobl, llond llaw o rieni ifanc a’r plant o dan 14 sydd yn cael eu llusgo yno.

S4/Clir

Am fod ansawdd llun S4/C Digidol mor ofnadwy ers y newid digidol, mi fydd y llun HD yn llawer ‘cliriach’ a nôl i’r safon oedd S4/C Digidol yn y lle cynta.

S4/Colur

Fe fydd mawrion y genedl nawr yn ymddangos mewn llun diffiniad uchel fydd yn dangos pob crychyn ar eu gwyneb, felly fe fydd gofyn am fwy o golur yn sicr.

S4/Cwm

Sianel sy’n dangos Pobol y Cwm rownd y cloc a dim byd arall (peidiwch cymysgu hwn a S4C Digidol sydd yn darlledu dewis bach o raglenni eraill rhwng pennodau o Bobol y Cwm).

S4/Cyfan

Mae’r cyfan i’w weld ar S4C mewn manylder uwch (mae hwnna yn lled ddifrifol, ond mae ‘gwyliwch y cyfan’ yn slogan ddefnyddiol i’r sianel ‘gyffredin’ hefyd). Yn anffodus ni fydd y cyfan o raglenni S4C i’w gweld yn HD gan mai darlledu o 6-11pm fydd y gwasanaeth i gychwyn.

Mae rhai sianeli saesneg wedi eu hail-enwi yn llwyddiannus i enwau sy’n swnio’n dwp i ddechrau – fel ‘Dave’. Beth am ddefnyddio’r un dechneg felly – na, nid ‘Daf’, ond rhywbeth fwy addas – ‘Rhisiart‘ efallai?

Fel mae’n digwydd mae clip perthnasol o Gari ar YouTube. Dyma fy mrawd Owain yn cael cyfle i ‘chwarae’ i Everton ar y sioe Rargian Fawr.

A dyma Gari mewn pennod cynnar o’i gyfres ar S4C (a’r gynulleidfa yn eu dillad capel gorau).

Yn syml, does dim byd wedi newid, 6 wythnos ar ôl y newid – mae ansawdd y llun dal yn warthus. Fe ddigwyddodd union yr un peth i sianel Five wnaeth symud i Mux 2 ar 30ain o Hydref. Fe wnaeth y cwynion i Five ddatrys y broblem o fewn pythefnos er fod ansawdd y lluniau yn dal i fod llawer gwaeth nag o’r blaen. Mae’n debyg mai dim ond ychydig o gîcs oedd wedi sylwi ond dyw hynny ddim yn esgus dros dderbyn y sefyllfa.

Fel o’n i’n disgwyl, dyw cwyno at S4C ac Ofcom ddim wedi datrys y broblem o gwbl. Dwi wedi derbyn cydnabyddiaeth gan swyddfa Ofcom Cymru ond dim esboniad na unrhyw arwydd fod unrhyw newid am ddigwydd. Efallai fod hyn yn dangos diffyg statws S4C a Ofcom Cymru o fewn y fframwaith darlledu digidol.

Efallai fod angen mwy o bobl i gwyno efallai – felly os ydych chi eisiau gwneud, darllenwch y cefndir yna cysylltwch ag S4C ac Ofcom.

Heddiw roedd angen i bawb ar draws gwledydd Prydain ail-diwnio eu offer Freeview. Pwrpas y symud oedd sicrhau fod y prif sianeli (yn ystyriaeth Ofcom) ar gael i bawb, a roedd hynny yn golygu naill ai amlblecs ‘Mux 1′ (sy’n llawn o sianeli’r BBC) neu ‘Mux 2′.

Fel rhan o hyn, roedd sianel Five yn symud i amlblecs Mux 2 (sef yr union yr un peth a wnaeth S4C ar y 9fed o Fedi). Mae ansawdd llun Five wedi dirywio yr un fath a S4C, a mae llawer mwy o gwyno am hynny fel y fyddech chi’n disgwyl. Yr ateb yw fod cydraniad (resolution) y darllediad wedi newid.

Y safon darlledu ar gyfer teledu digidol cyffredin ym Mhrydain yw PAL D1 sef 720×576 picsel mewn ffurf anamorffig (delwedd 16:9 sy’n cael ei recordio ar ffurf 4:3). Mae hyn yn cael ei ehangu ar y teledu yn ôl i’w faint llawn ar sgrîn lydan.

Am rhyw reswm mae’r lluniau ar Mux 2 yn cael eu darlledu gyda cydraniad o 544×576 picsel. Er fod hyn yn dderbyniol ar gyfer rhai sianeli mae’n debyg fod hyn yn erbyn safonau technegol Ofcom ar gyfer y prif sianeli cyhoeddus. Mae’r llun isod yn dangos y gwahaniaeth mewn maint y llun cyn ac ar ôl y newid, sy’n esbonio pam fod llawer llai o fanylder yn y llun presennol.

Ie, dwi wedi dewis Angharad Mair fel y llun esiampl er mwyn dangos un o ‘wynebau S4C’ yn cael ei gwasgu.

Nawr mae’n debyg y bydd y sefyllfa yn cywiro ei hun dros amser, efallai erbyn 2010, wrth i’r newid digidol barhau a bod ychydig fwy o ofod yn cael ei ryddhau. Gobeithio y bydd S4C a Five nôl i’w ansawdd llawn erbyn hynny ond mae’n rhywbeth fydd rhaid cadw golwg arno.

I esbonio’r cefndir yn syml, mae casgliad o sianeli yn cael eu darlledu ar un amlblecs a mae’r lluniau yn cael eu cywasgu er mwyn gwneud defnydd effeithiol o’r gofod cyfyngedig. Mae cyfradd data (didradd) unrhyw sianel yn newid yn sylweddol gan ddibynnu ar pa mor llonydd neu brysur mae’r llun. Mae pob sianel yn gosod isafswm ac uchafswm ar ei didradd nhw. Mi ddylai hyn sicrhau fod y llun bob amser o safon derbyniol ond heb fod yn farus drwy gymryd yr holl ofod ar yr amlblecs.

Mae’r isafswm ac uchafswm yn amrywio yn ôl pwysigrwydd y sianel fel arfer. Mae llawer o’r sianeli “+1″ a sianeli siopa masnachol yn fodlon gweithredu ar ansawdd gwaeth oherwydd nad ansawdd y llun sy’n bwysig.

At y graff felly (cliciwch arno am olwg yn fwy)

Mae’r graff yn dangos sut mai ‘uchafswm’ didradd S4C wedi dirywio ers symud i amlblecs ‘Mux 2′ ar y 9fed o Fedi 2009. Roedd yr uchafswm blaenorol tua 7,000 Kbps sy’n hynod uchel (yn fwy na’r BBC). Dyw hyn ddim yn syndod am fod S4C yn arfer darlledu ar yr amlblecs ‘rhodd’ oedd wedi ei wobrwyo i S4C gan Ofcom fel rhan o ddatblygiad teledu digidol. Ond sylwch fod yr isafswm yn isel – tua hanner y prif sianeli eraill.

Fe wnes i gymryd y mesuriadau yma dros gyfnod o 30 munud ar adegau tebyg o’r dydd am fod y cyfradd yn gallu newid yn sylweddol drwy’r dydd ac yn ystod rhaglen.

Ar ôl 9/9/9 fe ddisgynnodd yr isafswm i tua 500 Kbps, lle mae gan y sianel eraill isafswm o 1,500 Kbps. Yn yr wythnosau diwethaf mae hyn wedi codi yn ôl tuag at 800 Kbps.

Y newid mwya yw fod yr uchafswm wedi disgyn yn sylweddol – mae e nawr o dan 4,000 Kbps a mae hyn yn effeithio ar y cyfartaledd, sydd tua 2,000 Kbps. Mae hyn yn ofnadwy o isel ar gyfer cywasgiad MPEG-2, fel y gwelwch chi o gymhariaeth gyda’r sianeli eraill.

Felly yn ei leoliad newydd ar Freeview mae S4C Digidol yn sianel israddol a dwi ddim yn gweld fod gan S4C llawer o reolaeth yn y mater gan nad ydyn nhw bellach ar yr amblecs y wobrwyd iddynt gan Ofcom yn y lle cynta. Y cwestiwn yw – oes yna unrhyw un ar ôl yn y byd darlledu sy’n poeni am safonau technegol?