Dwi wedi bod yn dechrau sganio fy hen gopïau o’r cylchgrawn cerddoriaeth Sothach (Soth! yn ddiweddarach). Diolch i Iwan Standley hefyd sydd wedi dechrau sganio ei gopïau ‘e.
Fe gyhoeddwyd Sothach o 1988 i 1996 gan Gwmni Cytgord ym Methesda. Dwi ddim yn cofio’n union beth ddigwyddodd ond fe ddaeth i ben yn ddisymwth heb gael rhifyn ‘ffarwel’. Roedd yn gylchgrawn pwysig i mi yn ystod y 90au er mwyn cael gwybodaeth am gerddoriaeth Cymraeg. Roedd e fod dod allan yn fisol ond doedd e byth ar amser a roedd e’n eitha tenau ar adegau.
Chwarae teg i’r golygyddion, roedden nhw’n fodlon cyhoeddi’r holl lythyrau yn cwyno (yn cynnwys rhai anaeddfed gen i) ond mae’n debyg eu bod nhw’n gwneud ymdrech go lew heb lawer o adnoddau.
Nawr mod i wedi dechrau, dwi’n gobeithio gwneud y gwaith sganio yn fwy rheolaidd. Megis dechrau felly, ond dyma Archif Sothach!
Yn 2005, wnes i bostio ffeiliau mp3 oddi ar yr albwm amlgyfrannog “Hei Mr Dj”, oedd yn cynnwys “Breuddwyd” gan Ust.
Nawr, dyma albwm cyfan Ust – “Chwant Seicoleg”, ryddhawyd yn 1990. Recordiwyd y caneuon yma rhwng 1987 a 1990 yn stiwdio y diweddar Les Morrison. Mae’r archif zip isod yn cynnwys 8 cân.
Y flwyddyn nesaf, fe fydd Cymdeithas yr Iaith yn hanner cant mlwydd oed. Yn 1987 felly roedd y Gymdeithas yn 25. Fe gyhoeddwyd casét fel rhan o’r dathliadau, gan y grŵp H3. Fe wnes i brynu hwn rhai blynyddoedd yn ôl yn Recordiau Cob am 50 ceiniog. Dyma’r clawr:
Dyma’r ddau gan fer ar ddechrau’r tâp:
H3 – Y Blynyddoedd Aur (Penblwydd Hapus)
Bandmaster D + H3 – Dydd Ddim yn Diwrnod
Gyda llaw, dyma’r daflen oedd yn dod tu fewn i’r casét.
Ac i gloi’r tâp mae mics hirach o’r ddau gan arall.
Roedd Ffenestri yn fand synthpop Cymraeg ar ddechrau’r 80au. Aelodau’r band oedd Geraint James a Martyn Geraint (a ddaeth yn enwog wedyn fel diddanwr a cyflwynydd rhaglenni plant). Fe wnes i brynu eu albwm Tymhorau yn 1986 neu 87 a’i chwarae drosodd a throsodd.
Mae’r albwm yn cynnwys cân ‘Oes y Cyfrifiaduron’ wnaeth argraff arna’i ar y pryd mae dal yn ffefryn. Fe es i ati i wneud fideo ar gyfer y gân. Roeddwn am ddefnyddio fideo a lluniau dan drwydded Creative Commons ond roedd e’n gythreulig o anodd i ganfod deunydd addas, yn enwedig o wledydd Prydain. Dyna pam mae’r rhan fwyaf o’r deunydd yn tarddu o America.
Rwy’ am drafod y gân nes ymlaen ond dyma’r fideo i ddechrau (cliciwch y botwm sgrîn llawn i gael fersiwn HD).
Ar yr olwg gynta mae’n gân ysgafn am fyw yn oes y cyfrifiaduron. Mae’r geiriau ar y llaw arall yn sôn am fyd lle mae ‘cyfrifiaduron’ yn rheoli bywyd a dwyn swyddi. Cafodd y gân ei sgrifennu ynghanol diweithdra mawr yr 80au – “Y’ni eisiau’n gwaith yn ôl, mae’n ddiflas ar y dôl”. Oedd yna fai ar gyfrifiaduron?
Yng Nghymru, fe gollwyd y rhan fwyaf o’r swyddi yn y diwydiant glo a gweithgynhyrchu. Roedd y diwydiant electroneg a chyfrifiaduron yn un o’r meysydd prin lle roedd swyddi yn cael eu creu. Fe wnaeth y cwmni AB Electronics o Abercynon gynhyrchu nifer o gyfrifiaduron cynnar fel mae Amgueddfa Cymru yn esbonio.
Efallai roedd pethau’n edrych yn ddu yn nirwasgiad yr 80au ond roedd y math o broffwydo ar Tomorrow’s World yn eitha pell ohoni. Roedd yna deimlad y byddai cyfrifiaduron a’r robotiaid yn gwneud popeth drosto ni a fydde ni’n rhydd i fyw bywyd o hamdden mewn dinasoedd glan modern. Yn sicr mae robotiaid wedi disodli nifer o swyddi diflas mewn ffatrïoedd. Mae’n bosib dadlau hefyd mai gwarchod swyddi mae nhw’n wneud drwy wneud cynhyrchu nwyddau yn fwy effeithiol a felly’n gwneud hi’n bosib i gadw cwmnïau cynhyrchu mewn gwledydd fel Cymru lle mae cyflogau yn gymharol uchel.
Erbyn hyn dwi’n meddwl fod cyfrifiaduron wedi creu mwy o waith mewn meysydd cwbl newydd tra’n lleihau’r baich o weinyddu mewn meysydd eraill. Hyd at y 90au cynnar roedd swyddfeydd mawr yn arfer cyflogi stafelloedd llawn o bobl (menywod i fod yn gywir) oedd a’r gwaith penodol o deipio dogfennau a llythyrau. Doedden nhw ddim mwy na cyfrifiaduron dynol gyda gwirydd sillafu a geiriadur. Erbyn hyn mae pawb yn teipio – yn paratoi dogfennau a delio gyda’u gohebiaeth eu hunain, a hynny ar gyfrifiadur.
Doedd y swydd dwi’n wneud nawr ddim yn bodoli yn 1985. Roedd yna swyddi tebyg ar gael wrth gwrs mewn banciau, cwmni cyfrifydd neu yswiriant. Yr unig le arall fase swydd tebyg oedd mewn prifysgolion lle roedd sylfaen y dechnoleg dwi’n ddefnyddio nawr yn cael ei ddyfeisio a’i ddatblygu.
Felly ydi’r cyfrifiaduron wedi cymryd ein swyddi neu ydyn nhw wedi creu byd lle mae’n bosib creu swyddi gwbl newydd? Mae’n gân bop gwych ond hir oes i’r cyfrifiaduron.
Ers 2007 mae’r cwmni sy’n casglu breindaliadau cerddoriaeth ar ran cyfansoddwyr – ‘PRS for Music’ wedi bod yn torri’r taliadau ar gyfer cerddoriaeth sy’n cael ei chwarae ar Radio Cymru; cam oedd yn bygwth bywoliaeth nifer o gyfansoddwyr ac artistiaid Cymraeg. Fe ffurfiwyd mudiad ‘Y Gynghrair’ gan y diwydiant yng Nghymru i ymateb i ac ymladd yn erbyn y newidiadau.
Fe gomisiynwyd adroddiad i edrych ar y posibilrwydd o greu corff Cymreig i gasglu breindaliadau. Awduron yr adroddiad yw Arwel Elis Owen a Deian ap Rhisiart a mae’r adroddiad nawr wedi ei gyhoeddi ar wefan Y Gynghrair.
Mae’r adroddiad yn argymell sefydlu corff newydd i Gymru fel dewis amgen i’r PRS.
Yn yr adroddiad, nid yw S4C na’r BBC yn gweld angen am gorff arall gan ddweud fod y sefyllfa bresennol gyda’r PRS yn foddhaol a fod llawer o waith wedi ei wneud ar systemau er mwyn hwyluso’r defnydd o gerddoriaeth ar rhaglenni’r sianel.
Mae’r adroddiad yn cydnabod hynny drwy ddweud “Mae ymateb ac agwedd BBC Cymru a S4C tuag at y corff yn mynd i fod yn allweddol“.
Sgwn i sut fydd pennaeth dros-dro y sianel (rhywun o’r enw Arwel Elis Owen) yn ymateb i’r adroddiad felly?
Fe gyhoeddwyd Sothach o 1988 i 1996 gan Gwmni Cytgord ym Methesda. Dwi ddim yn cofio’n union beth ddigwyddodd ond fe ddaeth i ben yn ddisymwth heb gael rhifyn ‘ffarwel’. Roedd yn gylchgrawn pwysig i mi yn ystod y 90au er mwyn cael gwybodaeth am gerddoriaeth Cymraeg. Roedd e fod dod allan yn fisol ond doedd e byth ar amser a roedd e’n eitha tenau ar adegau.
