Dwi wedi gweithio ar ddatblygiad gwefannau i gwmnïau trên ers degawd nawr a felly mae gen i beth profiad a diddordeb yn y maes. Fe wnaethon ni ddatblygu tri gwefan i gwmni ‘Wales and Borders’ yn 2002 (mewn llai na dwy fis fel mae’n digwydd!), gwefannau cafodd eu llyncu wedyn i fewn i gwmni Arriva yn 2005, pan wnaethon nhw – yn eu doethineb – apwyntio asiantaeth o Lundain i ail-ddatblygu’r wefan – dyma’r fersiwn oedd yn bodoli o 2006 hyd heddiw. Dwi’n dal i weithio ar wefannau i rai o’r cwmnïau trenau mawr yn Lloegr. Mae ganddyn nhw fwy o arian yn sicr, ond mae yna hefyd ymdrech galed i wneud ei gwefannau yn ddefnyddiol ac o safon uchel.

Mae cwynion wedi bod dros y blynyddoedd am ddiffyg darpariaeth Gymraeg ar wefan Trenau Arriva, yn bennaf yr adrannau sy’n defnyddio neu dderbyn gwybodaeth oddi wrth systemau craidd y system rheilffordd ym Mhrydain (adran wybodaeth National Rail sy’n cyflenwi rhestr o orsafoedd, amserlenni ac ati).

Does dim dwywaith amdani – mae hi’n her anferth i gyfuno’r holl systemau hyn mewn i un gwefan – dyna sy’n cymeryd rhan fwyaf o’n amser ni, a dim ond mewn un iaith mae hynny. Er hyn, does dim ymdrech o gwbl wedi bod gan Arriva i geisio datrys hyn dros 9 mlynedd. Mae tudalen yn nodi Polisi Dwyieithog y cwmni yn nodi pa wasanaethau sydd ddim ar gael yn Gymraeg:

Nid yw’r gwasanaethau canlynol ar gael drwy gyfrwng y Gymraeg:

Gwasanaeth Prynu Tocynnau Ar-lein
Journey Check – gwasanaeth gwybodaeth fyw
Rainbow Boards – gwasanaeth gwybodaeth fyw
Cyfrifiannell Tocyn Tymor
Argraffu Amserlen Personol
Gwaith Peirianyddol
Bwrdd Ymadawiadau/Cyraeddiadau
Chwilio am Orsaf

Mae hyn yn gyfaddefiad reit warthus. Os ewch chi i adran ‘wybodaeth fyw’ y wefan, does dim hyd yn oed ymdrech i gyfieithu tudalennau fel Bwrdd Ymadawiadau. Hyd yn oed yn waeth, ar dudalennau Gwaith Peirianyddol a Newid Gwasanaethau, does dim gwybodaeth o gwbl na dim yn eich cyfeirio at y fersiwn Saesneg lle mae’r wybodaeth i’w weld.

Mae’n wir i ddweud fod yr holl wybodaeth ‘fyw’ yn cael ei gyflenwi gan un cwmni canolog sydd ddim yn gallu darparu testun Cymraeg. Er fod angen ateb tymor hir i hynny, mae yna rhai ffyrdd o gwmpas y broblem hyn hefyd.

Ar ein fersiwn dwyieithog o’r wefan yn 2002, fe wnaethon ni ymdrech i gyfieithu peth o’r wybodaeth. Er enghraifft, mae’n hawdd iawn i god y wefan amnewid testun o’r ffynhonnell; pethau fel ‘Good Service’, ‘Expected Departure’, ‘To’, ‘From’ ac yn y blaen. Mae’n hawdd cyfieithu enwau y gorsafoedd hefyd. Ymgais fach oedd hyn i weithio o gwmpas y system a roedd ymhell o fod yn foddhaol.

Mae gan Arriva ‘esgusion’ dros beidio cyflenwi peth o’r wybodaeth ar ei gwefan. Does ganddyn nhw ddim esgus o gwbl am rhai adrannau. Mae’r gwasanaeth archebu tocynnau yn cael eu gyflenwi gan the ‘thetrainline’ – does dim rheswm pam na allai Arriva fod wedi comisiynu’r cwmni i ymestyn ei systemau i gynnig fersiwn Cymraeg.

Mae’r gwasanaeth ‘argraffu amserlen’ yn cael ei gyflenwi gan gwmni Hafas o’r Almaen (mae’n system amlieithog yn barod, ond ddim Cymraeg). Mae’r cwmni hefyd yn cyflenwi amserlennau trên ar draws Ewrop (yn cynnwys gwledydd Prydain) ac yn gallu cynnig hynny mewn nifer o ieithoedd. Pam felly nad yw Arriva, sy’n rhan o gwmni Almaenig arall – Deutsche Bahn – yn gallu defnyddio’r dechnoleg sydd ar gael iddyn nhw?

Drwy wneud hynny roedden nhw’n elwa ar yr holl ddolennau oedd yn bwydo traffig i’r wefan, ond fe allen nhw fod wedi gwneud hynny heb ddwyn ein gwaith dylunio a’r cynnwys. Ac wrth gwrs doedd y wefan ddim yn gweithio yn iawn gan nad oedd unrhyw god tu ôl iddo, dim ond HTML statig.

Dyma gyrraedd y pwynt felly – roedd rhaid gofyn i’r cwmni oedd yn darparu’r gweinydd i dynnu’r wefan i lawr. Dwi ddim yn sprechen Almaeneg felly ddanfones i ebost yn saesneg iddyn nhw, gan ddisgwyl y bydden nhw’n deall hynny. Fe ges i ebost dwyieithog nôl yn Almaeneg a saesneg cywir ond roedd yn ateb safonol yn dweud “Mi fyddwn ni’n ymchwilio i’r mater”.

Bore ‘ma fe ges i ebost dwyieithog arall yn dweud fod nhw wedi delio gyda’r mater. Roedd yn amlwg fod y saesneg tro ‘ma wedi ei gyfieithu drwy Google translate. Roedd e’n ddigon dealladwy ond ddim yn hollol glir er mwyn esbonio beth oedd wedi digwydd. Roedd e’n defnyddio’r gair “prosecuted” er enghraifft – oedden nhw wir wedi mynd a’i cwsmer i’r gyfraith? Na – ‘pursued’ oedd y gair. Mae ansawdd cyfieithu Google yn amrywio llawer yn ôl pa gyfuniad o eiriau sy’ mewn brawddeg.

Drwy fwydo mewn gwahanol gyfuniadau o’r frawddeg gan dynnu rhai geiriau neu gyfieithu un gair ar y tro, dwi’n cael nifer o amrywiaethau:

“have pursued corresponding”
“have pursed accordingly”
“have followed accordingly”
“pursued in accordance”
“we have appropriately”

Ond dwi’n deall beth oedd ganddyn nhw. Fe ges i nhemptio i gyfieithu fy ateb i drwy Google ond ro’n i’n meddwl fydde hynny braidd yn haerllug. Fel mae’n digwydd mae cyd-weithwraig yn siarad Almaeneg yn rhugl felly wnes i ateb gyda un brawddeg saesneg ac un Almaeneg.

Fe ges i ateb uniaith Saesneg tro ‘ma, drwy gymorth Google:

Thank you for your emails and help prevent abuse on the Internet. We go every abuse according to the message part of the Internet in our sphere of influence is in accordance with proof.

Eto dwi’n deall yr ystyr ond mae gan gyfieithu awtomatig lle i fynd eto yndoes? Efallai rhyw ddydd fydd hi’n bosib cyfathrebu yn llwyr drwy gyfieithu o’r fath (drwy math yma o ategolyn ar gyfer Thunderbird, er enghraifft). A fydd hyn yn beth da neu gwneud pobl hyd yn fwy diog pan mae’n dod at ddysgu ieithoedd?

Mae e’n llawn o wybodaeth ddefnyddio am waith y Comisiynydd, ac yn cynnwys gêm ddifyr i brofi faint rydych chi’n wybod am hawliau plant.

Rôl fach oedd gen i yn yr holl beth – rwy wedi bod yn helpu gosod pob ciosg yn y gwahanol leoliadau a’u cysylltu i’r we. Gan mai y cynghorau lleol sy’n darparu’r cysylltiad rhyngrwyd fel arfer, mae hynny wedi bod yn dipyn o sialens a dweud y lleia. O ran technoleg, mae’r ciosg wedi ei wneud o ddur gloyw a gwydr a mae cyfrifiadur bach twt wedi ei guddio tu fewn iddo. Mae’r cyfrifiadur yn rhedeg dim byd mwy clyfar na Windows XP a porwr arbennigol sy’n atal pobl (wel, plant) rhag ffidlan gyda’r peth. O leia dyna’r theori.

Roedd y teulu Griffiths o gyfres teledu’r Coal House yno yn eu dillad o’r cyfnod oedd yn helpu’r awyrgylch. Wnaethon nhw grybwyll y ffaith fod cyfres newydd o’r Coal House ar y gweill. Fe wnaeth y Gweinidog Diwylliant, Rhodri Glyn, araith fer gan gyfaddef nad oedd wedi gweld y Coal House a plîs allai’r BBC ddanfon “CDs” ato. Dechrau da.

Heblaw am y lansiad, y peth pwysig oedd y ‘cyfleon lluniau’ i bob un o’r partneriaid sy’ wedi cyfrannu i’r prosiect. Roedd y teulu yn amyneddgar iawn wrth dynnu lluniau am hanner awr ond mae nhw’n edrych fel petai nhw’n mwynhau y sylw. Wrth sefyll gyda nhw yn y ‘bwffe’ nes ymlaen mae’n amlwg nad ydyn nhw wedi blino am siarad am eu profiad 5 mis yn ddiweddarach!

Roeddwn i wedi bod yn gweithio’n ffrilans am tua 18 mis cyn dechrau gweithio’n llawn amser, ar ôl bod yn arbrofi gyda gwefannau ers diwedd 1994 tra’n osgoi gwneud gwaith coleg. Wnes i sylweddoli yn reit gyflym fod hi’n anodd cael digon o waith fel unigolyn (yn enwedig yn y cyfnod cynnar hynny), a nad oedd gen i’r sgiliau llawn oedd angen. Felly wnes i chwilio am gwmni lle allwn i ganolbwyntio ar raglennu a chyd-weithio gyda pobl mwy dawnus a chymwys i ddylunio, gwerthu a marchnata. Ychydig iawn o ddewis oedd ar y pryd, a wnes i lunio rhestr o’r 4 neu 5 asiantaethau mwya nodedig yng Nghaerdydd, yn cynnwys adran rhyngweithiol y Western Mail.

Ddanfonais i lythyr at Imaginet yn gynta, oherwydd eu bod yn amlwg yn ffan o Linux a Perl a roeddwn i eisiau gweithio ar systemau ‘agored’. Ces i alwad ffôn y diwrnod wedyn, cyfweliad ar ddydd Iau, a wnes i ddechrau gweithio ar y dydd Llun. Yn eironig, y wefan gynta wnes i weithio arno gyda Imaginet oedd ‘Total Cardiff’, sef prosiect y Western Mail i roi cynnwys eu papurau newydd ar lein. Dyma sgrîn-lun o’r wefan ar y pryd:

Yn 1999 fe wnaeth Trinity gyfuno a grŵp y Mirror, a fe lyncwyd Total Wales i anghenfil ‘rhwydwaith IC’ yn fuan wedyn. Gwefannau ‘IC’ oedd yr enghraifft orau o hen gyfrwng yn ceisio datblygu rhywbeth ‘cyfrwng newydd’ ac yn methu’n llwyr – dim ond yn y misoedd dwetha y mae icwaleswedi ail-lansio gyda chynllun synhwyrol.

Ond nôl at y gwaith – dwi wedi gwneud amrywiaeth o swyddi yn ystod y ddeg mlynedd. Ar rhai adegau dwi wedi bod yn gwneud 3 neu 4 swydd ar unwaith, sydd yn beth arferol mewn cwmni bach wrth gwrs. Wnes i ddechrau fel rhaglennwr Perl, yna datblygydd gwe (teitl mwy cyffredinol oedd yn cynnwys creu cronfeydd data, rhaglennu yn Perl, PHP a ASP). Am chwe mis ro’n i’n raglennwr teledu rhyngweithiol ac am gyfnod roeddwn i’n helpu gyda sgriptio Flash.

Wnes i hyd yn oed ychydig o waith ‘gwerthu’ fel cymorth i’r staff gwerthiant am nad oedden nhw’n deall y dechnoleg! Wedyn daeth cyfnod lle roeddwn i’n gofalu am grŵp o raglennwyr a gweinyddu systemau a cynorthwyo y broses werthiant. Erbyn hyn dwi wedi setlo lawr i fod yn reolwr TGCh, sy’n golygu mod i’n goruwchwylio ‘pob un o’r uchod’, ond gadael y gwaith budr i rywun arall.

Dwi ddim yn gwybod lle fydd y we mewn deg mlynedd arall, ond mae’n siwr y bydd y broses o gyfuno y gwahanol gyfryngau yn parhau. Fel llawer o bobl sydd wedi gweithio yn y byd TG cyn dianc, efallai erbyn hynny fydda’i wedi dod o hyd i yrfa ychydig mwy hamddenol.

Mae hyn i gyd a llawer mwy yn y gyfrol Gwyddoniadur Cymru sy’n cael ei gyhoeddi mewn rhai misoedd. Nawr mae’n bosib archebu eich copi o flaen llaw ar wefan newydd.

Mae hyn yn ffordd amheus o gael ffynhonnell wybodaeth am ddim ond mae’n cael ei oddef am ei fod yn gallu gyrru traffig i’r wefan wreiddiol. Peth arall yw dwyn dyluniad gwefan yn gyfan, fel mae’r cwmni yma o Gaerdydd wedi wneud. Mae’n ddiddorol nodi fod graffeg botymau’r fwydlen wedi ei ddwyn o rywle arall, sef Fasthosts. Mae’r cwmni Property-Direct.co.uk wedi mynd i’r wal erbyn hyn er fod y wefan dal yn fyw.